Oudste lid van vooroorlogs Joods Veenendaal Leo Katz (97) overleden

JERUZALEM/VEENENDAAL In de nacht van woensdag 4 op donderdag 5 juni is Leopold Katz (97) overleden, oud-Veenendaler en vader van de Amsterdamse rabbijn Shmuel Katz. Sinds de eeuwwisseling woonde hij met zijn vrouw Noemi in Jeruzalem, waar hij ook is begraven. Zij is eerder overleden na een langdurig ziekbed.

door Constant van den Heuvel

Leo Katz was het enige nog levende lid van de vooroorlogse Joodse gemeenschap van Veenendaal, die in de jaren dertig nog zo’n 25 leden telde. Zijn wortels liggen in het Duitse Frankfurt. In de Kristallnacht van 9 op 10 november 1938 plunderden de nazi’s in heel Duitsland talloze Joodse bezittingen en staken 1.400 synagogen in brand. Daarop gaven Katz’ ouders hem op voor een kindertransport naar het toen nog vrije Nederland. De 10-jarige Leo kwam terecht in een kindertehuis in Utrecht, waarna het kinderloze echtpaar Reinhold van Essen en Femmi van Essen-Cohen zich over hem ontfermde. Dat Joodse stel woonde aan de Kerkewijk in Veenendaal.

ONDERDUIK

Tot 1941 hield Leo per brief contact met zijn ouders. Zijn vader werd een jaar later vermoord in Sobibór, zijn moeder in Auschwitz. Toen de oorlog Nederland bereikte, dook de jongen met zijn pleegouders onder bij Toon en Ger van Dam aan de De Savornin Lohmanstraat in Veenendaal. Later voegde een broer van Femmi met zijn gezin zich bij de onderduikers. Van de honderd in Veenendaal ondergedoken Joden werd een twintigtal alsnog opgepakt en vermoord. Het grootste deel van de Joodse gemeenschap werd vernietigd in de Holocaust. De jonge Leo kwam de oorlog door met het doen van spelletjes, veel lezen, studie van Engels en Frans en de Thora.

Later trouwde Katz met Noemi Rothschild uit Antwerpen, met wie hij vijf kinderen kreeg. Die groeiden op aan de Westersingel. Aan zijn Veenendaalse jaren bewaarde Katz goede herinneringen. In 1970 verhuisde de familie Katz van Veenendaal naar Amsterdam. De ondernemende Katz begon een groothandelsbedrijf dat fuseerde met de oude groothandel van zijn pleegvader. Zo ontstond Unigro, waarvan hij tot 1984 directeur bleef.

BEZOEKEN

In het Joodse leven van Amsterdam bekleedde Leo Katz talloze bestuursfuncties. Zo was hij voorzitter van de Nederlands-Israëlitische Hoofdsynagoge, de grootste orthodox-Joodse gemeente in Nederland. De NIHS heet tegenwoordig de Joodse Gemeente Amsterdam. Voor historisch geïnteresseerden was Katz een bron van informatie  over de oude Joodse gemeenschap in Veenendaal. In 2011 bezocht hij nog een keer zijn oude onderduikadres. Zijn laatste bezoek aan Veenendaal dateert van 2017, waar hij zich in een stampvolle raadzaal liet interviewen door journalist Martin Brink. Zoon Shmuel Katz staat inmiddels ook in nauw contact met Veenendaal. 

Voor het nieuwe boek ‘Verbonden door Veenendaal’ – over lokale oorlogsslachtoffers – leverde de oude Katz waardevolle informatie over Joodse slachtoffers. Leo Katz laat een nageslacht van ruim honderd familieleden achter, waaronder zelfs een achterachterkleinzoon. Iedere nazaat was voor hem een vreugde en een persoonlijke overwinning op Hitler. Na zijn overlijden leven er nu nog zes à zeven Joodse mensen die als kind in Veenendaal zaten ondergedoken.