Oproep van rabbijn Katz: ‘De stenen zullen spreken’

VEENENDAAL Rabbijn Shmuel Katz is voorganger in de synagoge aan de Gerard Doustraat in Amsterdam. Katz is een geboren en getogen Veenendaler en komt nog regelmatig in de plaats waar zijn vader als Duitse vluchteling in 1938 een veilige thuishaven vond.

Dat was vanaf 1939 bij Reinold en Femmi van Essen in de Hoofdstraat. Tijdens de bezetting vonden ze een onderduikadres bij de familie Van Dam in zuid. Zo tegen 4 mei doet rabbijn Katz een oproep om stil te staan bij de Veenendaalse ‘gedoofde zielen’ en vooral ook om eens kennis te maken met de Joodse begraafplaats.

KLEINE VERHALEN

Hij zegt het in zijn eigen woorden: ,,Deze week is het weer 4 mei. Op 4 mei staan wij stil bij het grote verhaal van deze dag. Daarnaast zijn er ook kleine verhalen die een reflectie zijn van dit grote verhaal. Het kleine verhaal gaat deze week over Gerda Pinto. Gerda werd geboren tijdens Inwijdingsfeest in 1923 in Offenbach, Duitsland. Zij overleed in Veenendaal in de onderduik tijdens het Wekenfeest in 1943.”

,,Zij is toen in stilte begraven in de tuin bij haar onderduikadres. Na de oorlog is zij overgebracht naar de Joodse begraafplaats te Veenendaal. Ook is er toen een zerk geplaatst op haar graf. Het inwijdingsfeest is het feest van het licht. Het feest waarop in ieder joods huis een kaarsje brandt.”

BOODSCHAP

,,Het wekenfeest is het moment waarop het Joodse volk de tien geboden ontving op de berg Sinaï. De tien geboden die de basis leggen voor de moraal en daarmee een lichtende boodschap zijn voor de mensheid. De tien geboden zijn ook de essentie van de Tora, de leer van Mozes.”

,,Koning Salomon zegt dat (Spreuken 6,23) ,,Het gebod is als een lamp en de Tora is als het licht zelf. Uit dat kaarsje die zij was, had een vrouw moeten komen die anderen tot licht zou zijn. Helaas werd dat licht gedoofd.”

,,Dat geldt voor allen die we op 4 mei herdenken. Wij steken kaarsjes aan om stil te staan bij die uitgedoofde zielen. De tijd gaat verder. Het is nu bijna 80 jaar later. Kortgeleden hebben kinderen van de Rehobothschool in Veenendaal steentjes gelegd op haar graf. Zij geven daarmee een boodschap af: ‘Gerda je bent er niet meer, maar je wordt niet vergeten’.”

BEZOEK

,,Er is nog iemand anders die er voor zorgt dat Gerda niet wordt vergeten en dat is Jaap Krocké uit Veenendaal. Zijn gehele leven is er op gefocust om de kleine joodse begraafplaats die er nog in Veenendaal is, in zo goed mogelijke staat te bewaren. Vorige week kreeg hij daarvoor een koninklijke onderscheiding. Jaap Krocké zei tegen de volle zaal: ‘Laat iedereen die nog niet is geweest op de joodse begraafplaats alhier, alsjeblieft een keer komen.’”

,,Waarom? Zoals de profeet Chabakoek (Chabakoek 2,11) zegt: De steen zal vanuit de muur schreeuwen. De heer Krocké is het geluid van die stenen en hij beseft dat wij er voor moeten zorgen dat het verhaal en het licht van Gerda Pinto en al die 5.999.999 anderen niet mag uitdoven. Dit is indachtig de woorden van Maarten Peters in zijn lied ‘Dat jij niet verloren gaat’:

‘Als het gebeurt het ontkennen
Zou jij dan op willen staan
Mijn verhaal willen vertellen
En het noemen van mijn naam

Deze week op 4 mei noemen we daarom samen al die namen. Sommigen hebben een lijst met 50 of 80 namen anderen hebben er minder, maar we zijn allemaal verenigd in hetzelfde verdriet.”

De begraafplaats aan de Parallelweg in Veenendaal is op donderdag 4 en vrijdag 5 mei tussen 14.00 en 16.00 uur te bezoeken. Vrijwilligers geven dan alle uitleg.

In 2021 zorgde rabbijn Katz er voor dat aan de Weverij een Anne Frank-boom kwam. Het is een stekje van de originele boom. In 2022 werd deze onthuld (foto). - Pieter Vane