Veenendaal krijgt eerste viering afschaffing slavernij: ‘Keti Koti voelt als deel van mij’

VEENENDAAL Haar betovergrootmoeder werd als slavin geboren op een suikerrietplantage in het Surinaamse district Commewijne. De meisjesnaam van Joyce Marsman is Brasdorp, met een koloniale oorsprong. Zo voelt de Veenendaalse zich emotioneel betrokken bij de eerste Keti Koti-herdenking en -viering in Veenendaal, op zondag 2 juli.

Keti Koti (dat letterlijk ‘ketenen gebroken’ betekent) is een van oorsprong Surinaamse feestdag. Deze vindt jaarlijks plaats op 1 juli, de dag dat Nederland in 1863 formeel de slavernij afschafte in Suriname en op de Nederlandse Antillen. Met 160 jaar na dato dus een jubileumviering. Dat geldt ook als wordt stilgestaan bij de datum 1 juli 1873. Want toen werden de vrijgemaakte slaven pas echt vrij. De tien jaar daarvoor moesten zij namelijk verplicht op contractbasis op de plantages blijven werken, soms onder dezelfde erbarmelijke omstandigheden.

JAARLIJKSE TRADITIE

Het initiatief voor Keti Koti in Veenendaal komt uit de koker van Sanne Heymann. Zij is freelance programmeur voor de zondagactiviteiten in Bibliotheek Veenendaal. ,,Ik heb de Surinaamse Joyce vorig jaar geïnterviewd. Toen kwam Keti Koti ter sprake, waarop het idee van een Veenendaalse feestdag ontstond.”

Hopelijk wordt Keti Koti in Veenendaal een jaarlijkse traditie

Om het evenement een zo breed mogelijk draagvlak te geven, verschenen er oproepen en promotie-uitingen. ,,Dit is weliswaar een jubileumjaar, maar de opzet en het netwerk zijn nog erg klein. Hopelijk wordt Keti Koti een jaarlijkse traditie in Veenendaal, naarmate het meer bekendheid krijgt en gaat groeien en breder ondersteund wordt vanuit de gemeenschap.”

Gekozen is voor 2 juli, omdat behoorlijk wat Veenendaalse Surinamers en Antillianen – inclusief Joyce – op 1 juli naar Amsterdam reizen voor de landelijke Keti Koti. 

PROGRAMMA KETI KOTI VEENENDAAL

Het programma in De Cultuurfabriek duurt van 14.00 tot 17.00 uur. Na een welkomstwoord door Heymann en een introductie door Joyce Marsman draagt stadsdichter Wilco van Doorn een passend gedicht voor. Daarna is het de beurt aan de dansgroep van Fransisca Dos Santos. Normaal geeft ze in buurthuis De Driehoek dansles aan kinderen.

Kinderen kunnen Surinaamse en Antilliaanse vlaggen knutselen en kleurplaten tekenen uit het prentenboek ‘Op de rug van Bigi Kayman’. De Veenendaalse half-Surinaamse Elvy Tjin leest hieruit voor (haar zus Hedy maakte de tekeningen). Joyce Marsman maakt traditionele Surinaamse klederdracht voor zwarte poppen. Die zijn die middag te zien en te koop in De Cultuurfabriek. Leo van Houwelingen (getrouwd met een Surinaamse) houdt een lezing over de slavernijhistorie.

Er klinkt Surinaamse en Antilliaanse muziek. Bibliotheek Veenendaal stelt een boekentafel over het slavernijperiode samen. De jeugdfilm ‘Johnny Bakru’ – met een deels Surinaamse cast – draait op een scherm. En uiteraard – zoals op elk Keti Koti-feest – kunnen bezoekers traditionele Surinaamse hapjes en pindasoep nuttigen. Etenswaren van gewassen die vroeger op de ‘kostgrondjes’ van de slaven werden verbouwd, zoals cassave en bakbanaan.

DE VLAG UIT

,,Op 1 juli hang ik altijd de vlag uit”, vervolgt Marsman. ,,Dat doe ik ook op 25 november, de onafhankelijkheidsdag van Suriname. Het is fijn dat we zoveel positieve en enthousiaste reacties krijgen op de eerste Keti Koti in Veenendaal. Ik hoop op een multiculturele herdenking van de slavernij en een feest van de afschaffing daarvan. Gevuld met gezelligheid, samen eten, muziek, ontmoeting en educatie. Een evenement van verbroedering voor zwarte en witte Veenendalers.”

Laten we er niet te zwaar aan tillen aan gevoeligheden en nieuwe terminologie

Over de jaartallen 1863 en 1873 is veel te doen in de media. ,,Voor mij persoonlijk is 1863 hét jaar van afschaffing van de slavernij. Toen werden de slaven een stukje vrij, op papier weliswaar. De jongere generaties houden 1873 aan.”

GEVOELIGHEDEN

Van gevoeligheden als Zwarte Piet versus roet- of regenboogpiet en nieuwe terminologie als ‘totslaafgemaakten’ ligt de nuchtere Marsman niet wakker. ,,Laten we er niet te zwaar aan tillen. In Nederland is dat veel meer een issue dan in Suriname. Daar concentreert de bevolking zich vooral op overleven in een kwakkelende economie. Zwarte Piet is voor mij een figuur die bij een gezellig kinderfeestje hoort. Laten we iedereen in zijn waarde laten. Wat is een ‘totslaafgemaakte’? Uiteindelijk een slaaf. Op dezelfde manier bejegen ik het woord ‘neger’. Dat kun je een negatieve bijklank geven. Maar Surinamers gebruiken het gewoon om een landgenoot aan te duiden.”

DISCUSSIE OVER EXCUSES

Op (late) excuses en herstelbetalingen zit de poppenmaakster niet te wachten. ,,Die discussie daarover duurt al zo lang. Excuses van de politiek, Rutte, de koning: het komt nu niet meer oprecht over. Eerder politiek correct. Niet vanuit het hart. Vergelijk het met een noodlijdende buurvrouw voor wie de hele straat de handen uit de mouwen steekt. Terwijl jij als straatbewoner pas na een half jaar in actie komt, omdat anderen je voorgingen. Dan reageer je niet onbaatzuchtig, maar om in een goed blaadje te komen bij hen. Ik denk niet in termen van goed of fout.”

Het verleden kun je niet veranderen, maar je kunt er wel van leren

Geboren in Paramaribo, woont Marsman al sinds 1972 in Veenendaal. ,,Mijn man Hans diende als koloniaal militair bij de TRIS, de Troepenmacht in Suriname. Ik werkte bij iemand in de huishouding, waar hij over de vloer kwam. Toen ging het heel snel: we werden verliefd, trouwden, ik raakte zwanger en aan het einde van zijn diensttijd vertrokken we naar Nederland. Omdat Hans bij de Verbindingsdienst in Ede zat, zochten we in de buurt een huis. Dat lukte in Veenendaal. Een enorme cultuurschok. Ik had een sterk geromantiseerd beeld van Nederland en vond alle witte mensen op elkaar lijken, haha!”

Wat geweest is, is geweest. ,,Het verleden kun je niet veranderen, maar je kunt er wel van leren. Aan kennis over het onderwerp ontbreekt het nogal. Zelfs op school hoorde ik niets over het slavernijverleden. Ik voel mij daarmee verbonden, en met mijn in slavernij levende voorouders. Zij hebben zo voor ons geleden. Keti Koti is daarom een deel van mij.”

door Marco Diepeveen