Generaal b.d. Peter van Uhm: ‘Steek nooit je kop in het zand bij het maken van keuzes’

RHENEN ,,In het leven heb je altijd een keuze. Zelfs onder de verschrikkelijkste omstandigheden. De keuze bepaalt wie je bent en waar je staat.” Dat is de boodschap van generaal b.d. Peter van Uhm, oud-Commandant der Strijdkrachten. Tijdens het herdenkingsconcert van de Slag om de Grebbeberg treedt hij op in ‘Breekbaar Nieuws’.

Voormalig nieuwslezer Gijs Wanders presenteert deze multimediale storytelling in de Cunerakerk in Rhenen. Omlijst door live muziek van de Koninklijke Militaire Kapel ‘Johan Willem Friso’ reflecteert generaal b.d. Peter van Uhm op oorlog en vrede en verleden en heden en werpt hij persoonlijke dilemma’s en vragen op. 

ONDER DE HUID

In ‘Breekbaar Nieuws’ ziet het publiek ook beelden en interviewfragmenten van de strijd om de Grebbeberg en de Residentie in mei 1940 en de oorlog in Oekraïne. Dit zal bezoekers inspireren en onder de huid gaan zitten.

,,Ik ben opgegroeid met de verhalen van mijn ouders uit de Tweede Wereldoorlog. Mijn vader vocht in 1940 langs de Waal bij Nijmegen. Met zijn oude geweer kon hij de Duitsers aan de overkant niet raken. Ik besefte dat vrijheid niet vanzelfsprekend was. Militairen leveren een bijdrage aan een betere wereld. Het wapen dat ik koos, is een instrument voor vrede en veiligheid. Dat en mijn doenerige aard brachten mij bij Defensie.”

DOORGAAN

Beslissingen nemen op leven en dood, op het scherpst van de snede. In zijn lange en indrukwekkende militaire carrière maakte hij dat veelvuldig mee. Ook toen zijn zoon Dennis sneuvelde in Uruzgan, uitgerekend een dag na Van Uhms aanstelling als ‘s lands hoogste militair. ,,Dezelfde avond besloten mijn vrouw en ik om door te gaan. Zo niet, dan zouden we niet alleen Dennis verliezen maar ook alles waar hij en wij in geloofden. Natuurlijk was de impact groot. Maar het heeft mijn keuzes niet beïnvloed.”

Een militair dient orde te scheppen in de chaos die oorlog is. ,,De druk is groot, de tijd te kort, de informatie onvolledig. Als commandant reageer je vooral op je morele kompas en een gerationaliseerd onderbuikgevoel. ‘Gestolde ervaring’, noemt collega Mart de Kruif dat. De grens tussen dapper en dom is flinterdun en wordt meestal achteraf bepaald. Maar loop niet weg. Wees dapper. Kom in actie. Beter iets dan niets doen, want dat is altijd een foute keuze. Steek nooit je kop in het zand.”

DEZELFDE FOUTEN

Juist dat gebeurde in de jaren dertig en in de post-Koude Oorlog-periode. ,,We keken weg van nazi-Duitsland en verwaarloosden ons leger, want we zouden toch neutraal blijven. Europa nam ook de Russische dreiging niet serieus en bleef naïef. Oorlog leek ver weg. Maar opnieuw is er oorlog in Europa. Opnieuw lieten we ons verrassen. De mensheid leert slecht van de geschiedenis. We maken steeds dezelfde fouten. Eén van die fouten heet oorlog. Als je vrede wilt behouden, moet je bereid zijn om die te verdedigen. Een volk dat zijn verdediging verwaarloost, zet zijn vrijheid op het spel. In mijn jaren was de krijgsmacht behoorlijk uitgekleed. Ik heb altijd geroepen: investeer in Defensie, draai die bezuinigingen terug. Gelukkig geeft het kabinet (nu pas) een flinke financiële injectie. Maar wat je in enkele jaren afbreekt, bouw je pas in tientallen jaren weer op.”

Toen hielden onze jongens stand op de Grebbeberg. Nu gebeurt hetzelfde in Bachmoet en op talloze andere plaatsen langs het Russisch-Oekraïense front. Van Uhm: ,,Het Nederlandse leger deed echt zijn best in die drie dagen op de Grebbeberg. Standhouden tegen een overmacht, een in alle opzichten superieur leger. Voor mij historische grond. Ik ben trots op mijn voorgangers. Het is aan ons om hun naam hoog te houden.”

NOOIT TERUGSTAPPEN

Veertig jaar in wapenrok. Van compagniescommandant in Libanon met UNIFIL tot Commandant der Strijdkrachten, met ruim 70.000 man onder zijn commando. Van Uhm: ,,De krijgsmacht is geen commercieel bedrijf. Defensie vraagt dingen van je die nergens anders in de maatschappij worden gevraagd. Een militair stapt nooit terug. Een militair leider haalt het maximale uit zijn organisatie. Alle energie en creativiteit is gericht op het gemeenschappelijke doel. De bevelvoerder probeert het gedrag van zijn manschappen daar naartoe te beïnvloeden. Leiderschap vraagt om wederzijdse verbinding, loyaliteit en vertrouwen met de organisatie. Ondergeschikten denken mee en durven kritiek te uiten. Twijfel? Bel de commandant. 

Dat kan alleen in een veilige setting. Natuurlijk, als Commandant Landstrijdkrachten en later als Commandant der Strijdkrachten draag je een enorme verantwoordelijkheid. Maar ik zei altijd: ik heb tienduizenden assistenten tot mijn beschikking. Die ik meestal eerder moest afremmen dan aanvuren.”

Het concert op dinsdag 9 mei begint om 20.00 uur. De Cunerakerk is open vanaf 19.30 uur. Kaarten à 10 euro zijn te koop via de VVV in Stadsmuseum Rhenen of via slagomdegrebbeberg.nl.