Oorlogsslachtoffer Aris Terlouw uit Bodegraven krijgt ‘gezicht’

Door Jan Bos

Veenendaal - “Het doet mij erg goed dat mijn overgrootvader na bijna 75 jaar sinds zijn overlijden uit de vergetelheid is geraakt. Het is ook mooi te beseffen en te zien dat hij al vele jaren in Veenendaal als oorlogsslachtoffer is herdacht terwijl binnen onze familie een geheel ander beeld over hem bestond. Jouw zoektocht heeft binnen onze familie heel veel teweeg gebracht”.

Op een koude vrijdagmorgen staat de schrijver met Bert Terlouw uit Raalte aan het graf met het nummer 927 op de Algemene Begraafplaats aan de Munnikenweg in Veenendaal.

In dat graf liggen de stoffelijke resten van zijn overgrootvader Aris Terlouw die op 19 april 1945 tijdens een granaatbeschieting dodelijk werd getroffen aan het Benedeneind, aan het einde van de de huidige Valleistraat in Veenendaal.

Herdenkingsplaatje

Omdat op het graf geen grafsteen was geplaatst wilde hij een herdenkingsplaatje plaatsen zodat zijn overgrootvader in ere herdacht kon worden.
Toevallig waren op dat moment ook op de begraafplaats aanwezig de heren Kemp van Ginkel en Hans Weijers van de werkgroep Graven Oorlogsslachtoffers Munnikenhof van de Historische Vereniging Oud Veenendaal, die mede getuige waren van dit bijzondere moment.

De werkgroep heeft zich beijverd om van alle in Veenendaal begraven oorlogsslachtoffers een foto te bemachtigen zodat ieder een ‘gezicht’ zou krijgen.

Laatste foto

De foto van Aris Terlouw was de laatste die de 68 oorlogsslachtoffers completeerde. De schrijver heeft daar, mede uit belangstelling, een bijdrage aan kunnen leveren tot het vinden van deze foto’s en kwam daardoor in contact met Bert Terlouw, zelf een veteraan, en nauw betrokken bij de jaarlijkse dodenherdenking in Raalte.
Wie was nu die Aris Terlouw? In een eerder verhaal in deze krant, vorig jaar gepubliceerd, werd daarover al iets verteld. Dat verhaal kwam mede tot stand door de herinneringen van Dick van de Haar, een 90-plusser die woont in één van de ouderenappartementen aan de Poolster en zijn jeugd heeft liggen aan het Benedeneind.

Niemandsland

Daar maakte hij ook de oorlog mee. Hij herinnerde onder meer dat het daar aan het einde van de oorlog een chaos was, een soort van niemandsland. In die omstandigheid was daar ook Aris Terlouw die bij zijn dochter in Veenendaal verbleef. De 77-jarige weduwnaar uit Bodegraven was in april 1945 tijdelijk op het adres Benedeneind 58 (nu Valleistraat 117) bij zijn dochter Willemijntje en schoonzoon Tinus Marcus.
Ede was kort daarvoor op 17 april bevrijd en vanuit Ede werden regelmatig granaten, door de Britse soldaten behorend tot de 49e West Riding Infanterie Divisie, richting Veenendaal geschoten.

Verzet

In Veenendaal bevonden zich soldaten van een Nederlandse SS-divisie die verzet bleven plegen. Tijdens één van de beschietingen op 19 april 1945 werd Aris Terlouw, terwijl hij buiten stond te praten met zijn buurman Van de Haar sr., dodelijk getroffen.
Hij heeft daar nog enkele dagen op straat gelegen omdat het niet toegestaan was om buiten bepaalde tijdstippen buitenshuis te komen.

Witte Brigade

Uiteindelijk heeft de zogenaamde ‘Witte Brigade’ uit Veenendaal’ hem kunnen bergen en is hij begraven op de algemene begraafplaats in Veenendaal. Bert Terlouw: “Er heeft na het contact uit Veenendaal veel plaatsgevonden. Ik ben in contact gekomen met veel andere familieleden die allemaal nakomelingen zijn van Aris Terlouw. Deze contacten reiken tot in Argentinië en Canada aan toe.’’

Blij

Bert Terlouw is blij dat er eindelijk duidelijk kan worden verschaft omtrent het overlijden van zijn voorvader en vooral ook de omstandigheden. Die waren met het verstrijken van de jaren niet meer helder. Hij vertelt: ‘’Ik ben erg blij dat mij duidelijk is geworden waarom mijn overgrootvader een paar dagen op straat moest blijven liggen. Bij ons ging het verhaal dat hij zijn dood aan zichzelf te danken had doordat hij zich op verboden terrein had begeven.
Daarom werd hij binnen onze familie ook niet direct gezien als oorlogsslachtoffer.”

Documentaire

Omdat door de zoektocht Aris Terlouw nu ook erkend wordt als oorlogsslachtoffer in Bodegraven zal binnenkort een documentaire worden gemaakt in Veenendaal door RTV Bodegraven.
In deze reportage worden onder meer het Benedeneind (Valleistraat) en de begraafplaats bezocht. Uiteraard worden ook (oog)getuigen van het drama geïnterviewd.
Onder hen is Veenendaler Van de Haar. Deze documentaire wordt op 4 mei in Bodegraven uitgezonden. In Veenendaal kan op die dag om 16.45 uur een rondgang worden gemaakt langs de graven van oorlogsslachtoffers. Bij de graven is dan een foto van het slachtoffer geplaatst met uitleg hoe deze om het leven is gekomen.

Vlag halfstok

Het is de bedoeling dat om 18.00 uur bij de aula op de begraafplaats de vlag halfstok gehesen wordt.

Daarna bestaat de mogelijkheid om de officiële dodenherdenking bij het monument aan het Stationsplein mee te maken.

De werkgroep Graven van de Historische Vereniging Oud Veenendaal laat weten dat op vrijdag 4 mei om 16.30 uur nabestaanden van de oorlogsslachtoffers en andere belangstellenden welkom zijn op de algemene begraafplaats aan de Munnikenweg. Daarna volgen de programma-onderdelen zoals hierboven beschreven.