Toen de Pieten nog zwart waren in Veenendaal...

Door Anne Slok

Veenendaal - Hoe Sinterklaas in Veenendaal werd gevierd en vooral hoe de intocht werd beleefd, kunnen we helaas niet meer navragen aan dé Sinterklaas van Veenendaal, Wim van Amerongen. Hij overleed een aantal jaren geleden en geldt nog steeds als dé goedheiligman van Veenendaal.

Hij vervulde die rol tussen 1948 en 1985 toen een hartinfarct tijdens een Sinterklaaszitting in de Hoofdstraat hem net iets teveel werd. Maar er zijn nog meer ‘Sinten’. Jan Brienesse kroop vele jaren in het pak voor de winkeliers van de Prins Bernhardlaan. Met hem hadden we een gesprek.

Toneelclub

Van Amerongen voelde zich gegoten in dat pak. Hij was personeelschef van de Ritmeester Sigarenfabriek en één van de initiatiefnemers rond de Ritmeester toneelclub. Dat werd snel ontdekt en zo mocht hij ook voor schout spelen tijdens het feest 400 jaar Veenendaal in 1949. Eén van zijn taken was om bevriende stellen met elkaar in de echt te verbinden. Voor de show natuurlijk, want het moest wel leuk blijven op de Markt waar ondernemers een middeleeuwse stad nabouwden. Sedert 1948 mocht Van Amerongen ook jaarlijks opdraven als Sinterklaas, een activiteit die toen nog door de Veenendaalse winkeliersvereniging Handel en Nijverheid werd georganiseerd.

Helicopter

Eén van zaken waar hij goede herinneringen aan had (hij vertelde daar begin jaren negentig in deze krant uitvoerig over) was hoe de Sint in 1954 met een helikopter in Veenendaal aankwam. De latere vliegtuigmagnaat Martin Schröder zat aan de stuurknuppel en landde op het Land van Loef naast het postkantoor. Het toestel steeg op vanaf de in aanleg zijnde snelweg. En hoe graag de Sint nog een extra rondje boven Veenendaal wilde, Schröder was niet te vermurwen. Hij wilde zo snel mogelijk weer terug, vooral ook omdat zijn landing op de in aanleg zijnde A12 illegaal was.
Van Amerongen speelde tot aan 1985 de goedheiligman. Het pak zat hem als gegoten. Toen iemand anders een jaar later er in kroop, bleek deze veel te groot. Voor kinderen was hij een ‘engerd’ geworden. In de Rijnpost kwamen er ingezonden brieven als zou er een ‘Catweazle-Sint’ in Veenendaal zijn gearriveerd...
Tezelfdertijd had winkelcentrum De Ellekoot een eigen Sint die een tochtje door de wijk en het winkelcentrum maakte en daar ook de jeugd ontving. Horecaman Theo Peeters onderging elk jaar tot in de puntjes deze metamorfose. Hij kan er met veel genoegen nog steeds over vertellen. En dat doet hij graag! Vraag er Theo maar eens naar in zijn snackbar/lunchroom La Promenade in De Ellekoot. Hij zit er bijna elke dag, alsof hij er nog steeds zitting houdt als de Sint...
Tegen 5 december gaan onwillekeurig mijn gedachten terug naar mijn jeugd. De Hoofdstraat was mooi verlicht en de etalages versierd met Sinterklazen en Zwarte Pieten. De drukte in het centrum op de laatste zaterdag voor Sinterklaasavond was enorm. Er moesten cadeautjes gekocht worden, surprises gemaakt en gedichten geschreven. Sinterklaas stond synoniem voor gezelligheid.

Prins Bernhardlaan

Er zijn veel foto´s te vinden waarop de intocht van de Sint, staat, genomen in de Hoofdstraat. Maar iets verderop was nog een winkelstraat, de Prins Bernhardlaan. Wie heeft er nooit wat boodschappen gehaald bij Roel van de Kraats, of snel even bij slijterij Tool een fles jenever gekocht, of een patatje bij ‘Bert-van-het-Noorden’ gegeten? Ik spreek af met de man die al meer dan 30 jaar daar de vaste Sint is, oud-groentenman Jan Brienesse.
We spreken af in café ‘t Huchie, de stamkroeg van Jan. “Ik was gevraagd en had ook gelijk toegezegd om deze rol te spelen. Ik begon de eerste dag om 9 uur ‘s morgens en stopte om 9 uur ‘s avonds en was helemaal kapot. Ik ging naar Bert Hendriksen van snackbar ‘t Noorden en vertelde dat ik er mee stopte. Niet doen zei hij, rust maar een dag uit. Ik neem het morgen van je over en dan moet je kortere dagen maken”. Al na een half uur dat Bert gelopen had als Sint kwam hij bij me. Ik wordt herkend als patatboer! Ik hoor het de kinderen tegen de moeders zeggen. Dus gauw omgekleed en weer de straat op. We hadden altijd wel een leuke actie. Ik herinner me nog het uitreiken van prijzen in het FNV-gebouw van Dirk de Man aan de Tuinstraat. Er waren meer dan 100 kinderen”.

Anekdotes

Jan vertelt de ene anekdote na de andere. Verhalen dat hij bij mensen langs ging, opstond uit een grote stoel en tegen een lamp met kaarsen liep. “Het kaarsvet was bijna niet van de mijter te krijgen”. Ook vertelt hij dat hij twee ‘grote-Sinterklaas-boeken’ had. Elke eerste zondag van december worden er in ‘t Huchie de versieringen opgehangen. De gezinnen en families van Ries en Herman komen dan ook. Een gezellig gebeuren waarbij ook Sinterklaas wordt gevierd. Jan Brienesse komt dan ook altijd langs. In geuren en kleuren vertelt hij dan over dat ‘andere Grote Boek’ dat hij bij zich heeft. Die keer dat hij een vrouw op schoot neemt en zegt: “Sint heeft gehoord dat u stout bent geweest”. Hij opent het boek waarin hij een paar pornoplaatjes heeft staan. “Man wat hebben we toen gelachen”.
Jan begrijpt de veranderingen van Zwarte Piet. Piet die in de jaren ‘60 de kinderen angst aanjoeg, een roe bij zich had en een beetje dommig sprak. “Dat is gelukkig achterhaald en hij is net als Sint een geweldige kindervriend geworden”. Waarom volwassenen zich druk maken over de kleur van Piet begrijpt hij niet. “Laat het een kinderfeest blijven. Door al die ophef neemt de belangstelling voor dit mooie feest af. Zo jammer...”. Ries brengt Jan nog een pilsje, Sint mijmert nog even na als ik afscheid neem. Wat een kerel.