Stemmen in Veenendaal: ‘Check, check en dubbelcheck ... ‘

Door Siem van Eck

Het geluid van krakend papier klinkt door de gangen van het stembureau. Langs een rij lange tafels roept een stemmenteller ‘even! oneven!’ terwijl de papieren op een grote stapel worden gelegd. De voorzitter houdt alles met een strak oog in de gaten. De grote stapels stembiljetten worden blaadje voor blaadje geteld. Om er voor te zorgen dat geen enkele stem de ogen van de tellers voorbij gaat. Wij waren getuige. Een sfeertekening.

Terwijl stembureaulid Joop met een gefinancierde ‘stamper’ de stemkliko aandrukt, maakt stembureaulid Gé alle roden potloden schoon. Het is tamelijk rustig op het stembureau in wijkcentrum Panorama aan de Tinneweide in Veenendaal. Uiteindelijk worden daar toch 537 stemmen uitgebracht.

‘Succes!’

‘Goedemiddag, uw stempas en identiteitsbewijs alstublieft?’ klinkt het door de ruimte als een stemmer zich meldt. Voorzitter Peter Visser neemt de stempas en het identiteitsbewijs goed onder de loep.

Als alles in orde blijkt wordt het stembiljet en het rode potlood uitgereikt met een welgemeend: ‘succes’!
Peter Visser is voorzitter en is al voor de vierde keer op rij te vinden op het stembureau. “Ik vind het belangrijk om bij te dragen aan onze democratie. Niet overal is dat zo vanzelfsprekend’’.

CRAFT-methode

Het is al donker bij de wisseling van de wacht. Alle stemmen zijn binnen en het stemlokaal is om klokslag 21.00 uur gesloten. De negen stemmentellers van vanavond nemen plaats achter hun tafeltje terwijl Visser alle stembiljetten uitdeelt. ‘Vanavond gaan we tellen aan de hand van vier stappen,’ legt hij uit.
De CRAFT-telmethode zal vandaag de boventoon voeren. Die gaat als volgt: eerst wordt ieder stembiljet op even of oneven gelegd en daarna wordt ieder stembiljet bij het goede lijstnummer gezet. Het zijn veel stemmen. Zelfs de vloer wordt gebruikt om al die immens grote stembiljetten op de juiste plaats te kunnen leggen.
‘1!,8!, 11!, 14’! De tellers gaan als een speer te werk en voor je het weet liggen alle biljetten op de juiste plek. Dan is het nu tijd voor het echte tellen. Er worden tweetallen gemaakt die elkaar moeten controleren. Teller Henk vertelt: ‘Dus ik tel maar mijn buurman ook. Op die manier controleren we elkaar’.

Groen papier

Zodra alle stemmen bij de goede lijst liggen en iedere stem dubbel geteld is, wordt het aantal stemmen opgeschreven op een groen papier van de voorzitter. Daarna wordt er nogmaals geteld zodat het aantal opnieuw overeenkomt met het aantal stemmen van het eerder opgeschreven getal. De voorzitter glijdt met zijn vinger over het stembiljet om er zeker van te zijn dat het een blanco stem is. Deze stem is ongeldig. Visser vertelt dat dit heel normaal is dat er wel eens iets fout gaat. Bijvoorbeeld dat mensen twee in plaats van één bolletje inkleuren. ‘Het is niet dat de mensen de boel willen saboteren maar vaak stemmen mensen voor het eerst. Het is juist die onwetendheid dat er wel eens voor zorgt dat het fout gaat. Dat is zonde.’

‘1!,8!, 11!, 14’! De tellers gaan als een speer
te werk ...

Het koffertje is de steun en toeverlaat van de voorzitter. Met daarin de kieswet, leidraden, voorbeelden van een stempas of het rode potlood, zorgt de voorzitter er voor dat hij geen fouten maakt. ‘Daarnaast zitten wij ook in een groepsapp die ervoor zorgt dat we ook dingen bij elkaar kunnen navragen’.

Missende stem

Als alle stemmen per lijst zijn geteld wordt er nogmaals geteld, alleen dit keer het aantal kandidaten. Er wordt in de handen geklapt, als de getallen opnieuw overeen komen. Dan is eindelijk alles geteld. Het wordt doodstil in de ruimte.
Eén van de tellers haalt een rekenmachine tevoorschijn en ondertussen noemt de voorzitter alle stemmen per lijst op. Dit is het moment om er zeker van te zijn dat alle stembiljetten overeenkomen met de stempassen. ‘536!’ roept de voorzitter. We missen een stem. Visser kijkt er niet van op: ‘We hebben alles drie keer geteld dus is er maar één conclusie. Eén iemand heeft zijn stembiljet niet in de kliko gedaan’.
Visser vertelt dat hij zelf nog nooit een sluitende telling heeft gehad waar alle stembiljetten en stempassen overeen kwamen. Voor hem een vrij normale zaak dus. Voor nu wordt er een apart proces verbaal opgesteld. Hierop worden alle gegevens vermeld van stembureauleden tot het aantal gekozen kandidaten per lijst. ‘Het is een complex werk maar zorgt voor betrouwbaarheid’.

In de vuilniszak

Om te voorkomen dat de stemmen kwijtraken worden alle stemmen opgeborgen in vuilniszakken met een duidelijke sticker. Alsof het van tevoren is ingestudeerd gaan de tellers systematisch te werk. De een rolt de vuilniszak uit, de ander pakt de stembiljetten en de volgende plakt het geheel dicht met een goed stuk tape.

Hertelling

‘De gemeente vraagt ons volgend jaar allemaal terug’, grapt één van de tellers. Alles wordt opgeslagen in het gemeentehuis om er voor te zorgen dat als er een hertelling komt, de stembiljetten paraat liggen.
Als laatste controleert de voorzitter door middel van een checklist of alles op juiste manier is verlopen. Het klopt allemaal. Na een lange dag is iedereen nu spreekwoordelijk uitgeteld ...