Werk aan stuw is nog niet gereed

Veenendaal / Renswoude - De werkzaamheden aan Stuw Roode Haan tussen Overberg en Veenendaal zijn nog niet afgerond, zo meldt het waterschap Vallei en Veluwe op haar site. Het werk zou half juli gereed zijn. Door de bouwvak duurt het iets langer. Daar komt een nieuwe balgstuw omdat de stuw onder de brug onder de Slaperdijk te oud is om in tijden van droogte en regenval het waterpeil goed te kunnen regelen. 

Er kon hierdoor meer beperkt water worden doorgelaten. Daarom werd tijdelijk het waterpeil in het Valleikanaal verlaagd voor snellere verversing. Inmiddels zijn de damwanden verwijderd. Hierdoor kan er weer meer water over de stuw en wordt het Valleikanaal maximaal doorgespoeld. De tijdelijke peilverlaging is opgeheven en het waterpeil is teruggebracht naar het normale niveau. Het zuurstofgehalte is hersteld, het verdere herstel is een natuurlijk proces. Waterschap Vallei en Veluwe blijft de situatie monitoren vanuit het dagelijkse beheer.

Automatische stuw

Er komt een balgstuw die de functie van de oude stuw overneemt. Dit is een geheel nieuwe, automatische stuw. Omdat de werkzaamheden volgens de richtlijn om de ecologische kwaliteit te verbeteren worden uitgevoerd, is er ook een vispassage aangelegd zodat vissen deze stuw goed kunnen passeren. Om de werking te borgen wordt de nieuwe stuw niet in de sluis geplaatst, maar circa 50 meter daarnaast. De kanosteigers worden ook verplaatst.

Wat levert het werk op? In tijden van watertekort trekt de stuw vanzelf op. Zo wordt water bespaard. Bij hevige regenval gaat de stuw zich automatisch omlaag, om water sneller af te voeren. De vispassage is zichtbaar. Door de kanosteigers te verplaatsen, kunnen kanoërs de nieuwe stuw gemakkelijker passeren. Ter beveiliging wordt aan beide zijden van de stuw een ballenlijn over het Valleikanaal gespannen. De bestaande stuw is onderdeel van de historische sluis De Roode Haan. Dit onderdeel van de Grebbelinie werd vroeger gebruikt om de omgeving onder water te zetten. De bestaande stuw blijft bestaan, inclusief de schuiven en mogelijk ook de bedieningskasten. Dit gebeurt op verzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vanwege de verwachte historische waarde. 

Op de website van de stichting Grebbelinie staat te lezen dat de huidige werken aan de Roode Haan werden gerealiseerd in 1785-1786, toen men nog rekening moest houden met een aanval via de Emminkhuizerberg. Die aanval zou kunnen komen van het Oostenrijk van Joseph II, die voor spanningen zorgde in Europa. Het verdedigingswerk dat de toegang naar het westen op deze positie moest afsluiten bestaat in feite uit de versterkte Liniedijk in getenailleerde vorm. Dat is een 17e-18e-eeuws systeem van vestingbouw waarbij, met weglating van courtines (weermuur of verbindingswal tussen twee waltorens of twee bastion), de schuine flanken ongeveer haaks op elkaar staan. Dankzij deze vorm werd het mogelijk geschutsemplacementen voor kanonnen aan te leggen. De werken werden aangevuld met een halve lunet aan de Renswoudse zijde van het water, waar ook geschut in positie kon worden gebracht. In de loop der tijd werd het enkele malen aangepast. Ook de sluis werd vernieuwd in 1847. In 1866 werd het mogelijk om ook inundaties te stellen achter de liniedijk. Toen de Grebbelinie als Valleistelling dienst ging doen tijdens de mobilisatie 1939/1940 werden hier betonnen kazematten gebouwd. Het betrof vooral gietstalen kazematten die in 1941 vanwege het metaal werden ontmanteld. Hier en daar liggen de betonnen resten er nog. In 1940 stond bij de sluis tevens luchtdoelafweergeschut.