Begroting 2023: Geld maakt gelukkig?

RHENEN ,,Geld maakt gelukkig, alles is te koop.” Dat zong de band The Amazing Stroopwafels uit Rotterdam. Het is wat kort door de bocht, en als je de (energie-)eindjes aan elkaar moet knopen dan maakt geld wel degelijk gelukkig. Geen misverstand daarover. Maar wanneer is het geld van de overheid goed besteed? Dat is een vraag die deze weken extra relevant is, nu de gemeenteraad zowel de (financiële) Najaarsrapportage bespreekt, als de Begroting 2023.

door Sander van Opstal

Daartoe twee achtergrondstudies. Deze week verschenen er in de landelijke pers cijfers over de financiële situatie van huisgezinnen. Het gaat om de ‘marginale druk’. De ‘marginale druk’ is een getal dat voor een inkomensgroep aangeeft in hoeverre het maken van meer uren of het maken van promotie in je werk er ook voor zorgt dat je netto salaris stijgt. 

REKENSOM De uitkomst van dit Tweede Kamer-onderzoek naar de marginale druk is nogal verrassend: vanwege de gelijkschakelende werking van inkomstenbelasting, zorgtoeslag, kind gebonden budget en huurtoeslag, loont het amper om promotie te willen maken of meer uren te gaan werken. In getallen: een inkomen van 25.000 euro resulteert in een netto-inkomen van 33.000 euro een inkomen van 30.000 euro resulteert in een netto-inkomen van 35.000 euro per jaar. Nog een voorbeeld: een inkomen van 40.000 euro resulteert in een netto-inkomen van 37.000 euro en een inkomen van 50.000 euro resulteert in een inkomen van euro 39.000. Daarmee is wel duidelijk dat er inderdaad iets aan de hand is. In hoeverre telt extra geld, of extra toeslagen? 

STUDIE Een andere invalshoek. Wat bereik de overheid met de inzet van geld? Leidt het tot welvaart of tot welzijn? Enkele jaren geleden verscheen er een studie in opdracht van de EU. Titel: The Origins of Happiness, 2018. Vraagstelling: wat maakt mensen gelukkig? Is dat het gezinsinkomen, opleiding, een baan, gezondheid, een harmonieus gezin? Om dit te onderzoeken zijn letterlijk vele 100.000 den gezinnen in West-Europa jarenlang onderzocht. 

De uitkomsten van de studie zijn verrassend. Anders dan de volkswijsheid, dat inkomen en/of een hoog opleidingsniveau van de ouders heel belangrijk zijn, blijkt dat de psychische gezondheid van met name de moeder, van veel groter belang is dan het gezinsinkomen. Datzelfde geldt voor een veilige schoolomgeving waar kinderen zich sociaal geaccepteerd weten. En waar aandacht is voor de ontwikkeling van de sociale en fysieke gezondheid van kinderen. 

PSYCHISCHE GEZONDHEID Conclusies van het onderzoek: in een gezin is voor de ontwikkeling van kinderen de psychische gezondheid van de ouders (en met name de moeder) het allerbelangrijkst, dan komt de fysieke gezondheid, dan het aanwezig zijn van een partner, en daarna pas komt de hoogte van het gezinsinkomen als bepalende factor voor het huidige en toekomstige geluk van kinderen. Maar maakt geld nu gelukkig? Natuurlijk. En iedereen die iedere week weer tekortkomt weet het ook: geen geld hebben maakt zeker ongelukkig.

Maar het is niet het enige antwoord. Toch zouden de raadsleden zich af kunnen vragen, nu de jaarrekening en de begroting van Rhenen goed op orde zijn, welke euro extra nou het best besteed is. Welke subsidie draagt het meest bij aan het welzijn van de inwoners van Rhenen en aan het toekomstig geluk van onze kinderen? Kosteneffectieve besteding heet zoiets. 

ACCENTEN Enkele jaren geleden is de Jeugdzorg, met veel te weinig geld, overgeheveld naar de gemeenten. En de Wet maatschappelijke Ondersteuning. Ook op het gebied van gezondheidszorg heeft de gemeente allerlei taken. Vaak ook randvoorwaardenscheppend. Met de uitkomsten van deze studies in de hand zouden de raadsleden, als ze de begroting voor 2023 bekijken, eens kunnen kijken welke accenten (en middelen) er toegevoegd moeten worden in het beleid. 

En dan bedoel ik extra geld naar Jeugdzorg, extra geld naar de ondersteuning van gezinnen waar gezinsleden zijn met psychische problemen, extra geld voor onderwijsassistenten, extra geld voor het CJG. En extra geld naar Rhenens grootste kapitaal: de duizenden vrijwilligers en mantelzorgers. Werk aan de winkel! Misschien kan de Adviesraad Sociaal Domein zich hier eens over buigen? Het Bestuursprogramma 2022-2024 is een belangrijk instrument hiervoor.