‘Ik at tulpenbollen en bietenpulp, wie kan dat hier zeggen?’

VEENENDAAL Jan Friskes (89) was op 16 december 65 jaar getrouwd met zijn Hennie de Jong (86). Ze wonen al 21 jaar aan het Oudeveen in west. Met heel veel plezier trouwens en met fijne bewoners in het appartementengebouw dat uitzicht biedt op de Pionier en verderop de velden van voetbalclub DOVO. Ze genieten er nog elke dag van.

door Martin Brink

Van lawaai hebben ze beslist geen last als DOVO weer thuis speelt. Jan Friskes: ,,Bovendien heb ik altijd in een drukke omgeving gewoond, dus ik ben wel wat gewend.” Zijn geheugen is uitstekend. Even ‘kietelen’ zogezegd, en de herinneringen komen als vanzelf naar boven. Burgemeester Gert-Jan Kats kwam samen met zijn secretaresse langs om hen de hartelijke felicitaties over te brengen met het huwelijksjubileum.  

,,Van de trouwdag zelf kan ik me eigenlijk niets meer herinneren. Ja, dat het huis vol zat”, zegt Jan. Dat was in Arnhem want zoals in die jaren gebruikelijk, je trouwde vanuit het huis van de bruid. En die bruid was Hennie de Jong, de oudste uit een gezin van elf kinderen, wonende pal tegenover de Koepelgevangenis. ,,Je keek tegen een grote muur aan.” Over de trouwdag weet ze: ,,We gingen naar het stadhuis en vervolgens weer naar huis waar moeder een grote pan soep had gemaakt.”

Het huisje was direct vol want alle kinderen woonden nog thuis. Voor een groot bruiloftsfeest ontbraken toen de financiële middelen. Het paar kijkt terug op een druk leven. Aanpakken en het land opbouwen luidde het parool in die naoorlogse tijd. Jan is geboren en getogen in Rotterdam. Hij komt uit een gezin met vijf kinderen. Vader overleed toen hij acht jaar was. ,,Ik ben helaas nog de enige die in leven is. Mijn broer overleed op zijn 88ste.”

Rotterdam, de havenstad, de stad van doorpakken, maar ook de stad van het bombardement in mei 1940. ,,Ik heb het meegemaakt”, zegt Jan. ,,Ik heb de bommen uit de vliegtuigen zien vallen. We woonden in de Pieter de Raadtstraat, aan de rand van het centrum. Ons huis is gelukkig gespaard gebleven. We moesten tijdens het bombardement onder het trapgat schuilen. Dat was de meest veilige plek.” Hij weet het nog precies: ,,Op 1 maart 1940 ging ik naar de Bilderdijkschool aan de Insulindestraat, twee maanden later was het oorlog. Een lekker begin. Gelukkig heb ik heel de bezetting onderwijs kunnen volgen.”
Maar de hongerwinter drukte wel een stempel. In het westen van ons land was bijna niets meer te krijgen. ,,Ik heb tulpenbollen en bietenpulp moeten eten. Wie kan dat hier nou zeggen? We kookten op een klein kacheltje. Om te stoken haalde ik een deur uit de woning en die stookten we op.”

Na de oorlog volgde Jan de Ambachtsschool. Door het vroege overlijden van zijn vader moest de jonge Jan zijn eigen weg in de maatschappij zien te vinden. Hij kwam terecht bij PTT Telefoon in Rotterdam. Bij deze overheidsinstelling zou hij tot aan zijn pensioen op 61-jarige leeftijd blijven. ,,Beter gezegd was het de VUT. Daar kon ik nog gebruik van maken. Ik heb het toen laten uitrekenen: eruit met veertig dienstjaren of gebruikmaken van de VUT. Het bleek dat ik er netto op vooruit ging als ik eruit stapte. Dan is de keuze niet moeilijk.”
Jan leerde Hennie kennen. Zij is geboren in Emmen maar verhuisde later naar Oosterbeek om uiteindelijk terecht te komen in Arnhem. Het geloof bracht hen samen. Dat had weer te maken met een groot congres van de Jehova’s Getuigen in 1956 in het stadion in Enschede. Na het trouwen kwam het kersverse paar naar Rotterdam terecht.

De woningnood was net als nu in die tijd heel erg groot. Nood breekt dus wet. ,,We hebben een jaar of vijf bij moeder op zolder gewoond”, zegt Jan. ,,Dat kon makkelijk omdat mijn broer er ook had gezeten.” Een echte woning werd betrokken in Slikkerveer. Jan werkte in het magazijn van de PTT in Rotterdam. Omdat Hennie terug wilde naar de omgeving waar ze vandaan kwam, werd overplaatsing naar Arnhem aangevraagd. Dat bleek mogelijk en zo kwam het gezin in een mooie woning aan de Huissensestraat terecht. Ze hebben er 31 jaar gewoond. Zijn eindfunctie was logistiek medewerker bij KPN. Hij zorgde ervoor dat verschillende vestigingen werden bevoorraad.

De officiële trouwfoto, genomen op 16 december 1958 in het stadhuis van Arnhem. - Familiearchief

Voor Hennie is de oorlog ook memorabel. Ze woonde toen aan de Klingelbeekseweg in Oosterbeek, in een groot huis. Vooral in september 1944 staat haar nog helder voor de geest, toen de beruchte Slag om Arnhem plaatsvond en uiteindelijk de zuidelijke Veluwezoom moest worden geëvacueerd. Vader werkte noodgedwongen al in Duitsland. Het gezin De Jong kwam terecht in het dorp Scharnegoutum in Friesland. ,,We gingen er met een kolentrein naar toe.” De kinderen werden verdeeld over scholen. Terug in Oosterbeek in de zomer van 1945 bleek dat het huis was ingenomen door een ander gezin en komen ze terecht aan de Amsterdamseweg in een grote boerderij. Omdat het te ver van het centrum was gelegen, werd uiteindelijk een huis aan de Alexanderstraat, tegenover De Koepel, de nieuwe woonbestemming. Het was éénhoog en dus behelpen.

NAAR VEENENDAAL

Hoe komen ze dan uiteindelijk in Veenendaal terecht? Hennie: ,,Eigenlijk komt dat door onze dochter Monique die al in Veenendaal woonde. Die zei: het zou goed zijn om deze kant op te komen. Voor als het allemaal wat minder gaat.” Jan Friskes vult aan: ,,Wat dat betreft was het wel vooruitziend. We hebben nu wat kwaaltjes en daar in Arnhem werd de buurt een stuk minder. Ik woonde daar in een rij met allemaal ambtenaren die vanuit hun functie de woning toegewezen hadden gekregen. Stuk voor stuk gingen ze weg en soms kwamen er grote gezinnen voor terug.” Hennie: ,,Wij verzorgen onze tuin heel netjes, nieuwe bewoners hadden daar weer andere gedachten over.” De reeds genoemde Monique runt samen met haar partner Danny winkel MoDa aan de Klaas Katerstraat, gespecialiseerd is in tweedehands kleding. ,,Dat loopt daar heel goed”, zegt Hennie. ,,De buurt waarin ze zitten is ook heel geschikt voor zo’n zaak.” Jan: ,,Ja, Monique pakt alles aan. Dat heeft ze altijd al gedaan.”

Het gezin Friskes telt zes kinderen in de leeftijd van van 42 tot en met 64 jaar. Er zijn dertien kleinkinderen. De kinderen wonen verspreid over het hele land, maar gelukkig ook in Veenendaal. Het geloof speelt nog steeds een grote rol. Samenkomsten bezoeken in de Koninkrijkszaal aan de Gortstraat, dat gaat niet meer. ,,We volgen de diensten nu via zoom”, zegt Willie. Net als haar man ging ze vroeger in Veenendaal langs de deuren om de boodschap te verkondigen. Dat werd ook verwacht van de gemeenteleden. Ze zeggen dat ze altijd vriendelijk te woord zijn gestaan en dat het zeker wat heeft opgeleverd. ,,Je leert om mensen vriendelijk te benaderen, te luisteren en vragen te stellen. Dan merkt je snel genoeg of ze daarvoor open staan.”

Het briljanten huwelijk werd rustig gehouden. ,,We hadden op de dag zelf veel aanloop. De bel stond niet stil. ,,En kijk eens wat een bloemen hier staan!” Het zilveren jubileum hebben ze er uitgebreid met kinderen en familie gevierd. Nu op hun oude dag gaat het wat rustiger aan toe. ,,Aan het eind van het jaar gaan we twee dagen naar een Van der Valk-hotel. Dat is genoeg.”