De laatste stuiptrekkingen van de oude SKF: ‘Flinke mannen stonden hier te janken’

VEENENDAAL Gerard Zomers (62) beent gestaag door de fabriekshallen aan De Smalle Zijde. Ze maken nu een desolate indruk. De machines van de Perserij worden ontmanteld. Daardoor oogt het er wat rommelig. De geur van olie is alom aanwezig. Ook de afdeling Nabehandeling wacht op ontmanteling.

door Martin Brink

Het is voor hem een onwezenlijke situatie. ,,Ik heb hier collega’s gehad die zeiden: het lijkt wel of er een bom is gevallen en wat een rommel overal. En ik heb ook flinke mannen gezien die hier stonden te janken.” Gerard Zomers ziet er op toe hoe de transferpersen worden ontmanteld, machines van het rotsvaste Duitse merk Müller Weingarten en gebouwd tussen 1974 en 1984. Ze zijn van hun plaats getild en naast de grote fundatie put gezet.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De Müller Weingarten-persmachines zijn van hun plek getild. De grote fundatie putten, bedoeld om overal bij te kunnen bij werkzaamheden, zijn goed zichtbaar. - Martin Brink

Ze zijn verkocht aan het bedrijf Harsha Engineers in India, een vergelijkbare onderneming als in Veenendaal. Een werknemer van dat bedrijf loopt er op zijn dooie akkertje rond of gaat er rustig bij zitten. Gerard Zomers werkt al 42 jaar bij het bedrijf en begon ooit op de gereedschapsmakerij, het bedrijfsonderdeel dat later werd afgekoppeld. ,,Daarvan verloren ook zeventien mannen hun baan. Zij zaten immers ook zonder werk.”

Op 31 december 2023 was hier de laatste productie. De onderneming hield het om precies te zijn zeventig jaar vol: van de start in 1953 tot aan het definitieve einde in 2023.
Het zijn nu de laatste weken van wat ooit een trots bedrijf was, op het laatst handelend onder de naam Tsubaki Nakashima, TN Europe B.V. Daarvoor was het onderdeel van het Amerikaanse bedrijf NN inc. Europe.

(de tekst gaat onder de foto verder)

De productiehal voor de ontmanteling. - Gerard Zomers

Maar Veenendalers spreken liever over de SKF, het bedrijf waar honderden mensen werk vonden en waar je maar wat trots op was om er te werken. Nu is het echt over. Zomers: ,,Het was een goed en sociaal bedrijf. Een dienstverband van 25 of 40 jaren was heel normaal. En kijk eens naar al die verenigingen die door SKF zijn gestart. In het begin was het een Zweedse onderneming met zelfs sauna’s. De werkenden moesten zich na werktijd immers kunnen ontspannen.”

Zomers werkte zich op tot plantmanager van de productie afdeling Plaat Stalen Delen. Op de in totaal acht transferpersen werd een gereedklaar product gemaakt: van rollen bandstaal veranderde het in zeven stappen tot allerlei componenten die in de lagerindustrie werden gebruikt. Het zijn acht kolossale machines: van een 125 ton pers tot de grootste van 600 ton. Het was nog spannend om alles verkocht te krijgen, voordat het zou worden ontmanteld. ,,Pas begin dit jaar werd duidelijk dat het bedrijf Harsha Engineers in India alles overnam. Het bedrijf kennen we. Ooit werd geprobeerd om er een ‘joint venture’ mee te starten maar dat is nooit goed van de grond gekomen.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Gerard Somers bij de fundatie put waarop de grootste machine stond. - Martin Brink

De machines worden door de Veenendaalse firma G Van Harten ontmanteld en naar de haven van Antwerpen vervoerd. Vandaar gaan ze per schip naar Bombay om vervolgens nog zeshonderd kilometer landinwaarts te worden vervoerd. Bij elkaar kost het zo’n zes tot acht weken. Over het bedrijf waar de machines terechtkomen zegt Zomers: ,,Ik had verwacht dat ze hier wel met twintig man zouden rondlopen om te zien hoe alles werkt, wordt ontmanteld en vooral ook hoe straks alles weer moet worden opgebouwd. Niet dus. Ik ben heel benieuwd of dat wel goed gaat. Ik ben gevraagd om dat te begeleiden in India. Maar nee, dat wil ik niet. Dan ben je zo een jaar kwijt. Ik ben er al twee keer geweest maar het is niet echt mijn land. Als daar in een fabriek iets gebeurt, dan slepen ze jou buiten de poort en mag je het zelf uitzoeken. Dan kunnen ze de vele wachtenden vragen om mee te komen voor werk. Nee, zo zijn wij dat hier niet gewend.” Daar zijn ook voldoende goedkope arbeidskrachten. ,,Wat wij hier met twintig man deden, doen ze daar met tweehonderd personen.”

(de tekst gaat onder de foto verder)

Ontmanteling van één van de machines. Die wordt opgetild en op zijn kant gelegd. - Gerard Zomers

Gerard Zomers was degene die de afdeling moest vertellen dat het bedrijf zou gaan sluiten. Daarmee vervielen de banen van de laatste vijftig personeelsleden in Veenendaal die productie draaide voor het wereldwijde SKF. ,,Dat was niet makkelijk, een hele klap, maar ik moet zeggen dat iedereen zich heel sociaal opstelde. Tot aan de laatste dag hebben we hier productie gedraaid. De loyaliteit was groot.”

,,We maakten winst en dat is belangrijk voor een beursgenoteerd bedrijf. Maar het Japanse moederbedrijf besloot de rollenproductie toch te verplaatsen naar Bosnië.” Gevolg: 240 ontslagen. Zomers weet dat zo’n zeventig procent van de laatst-werkenden een nieuwe baan heeft gevonden. ,,Vaak niet in dezelfde branche en soms moet men langer reizen. Er zijn er bijvoorbeeld die de verzorging in zijn gegaan.”

Toevallig komt Bart van Genderen (58) langs om te zien hoe het er op zijn oude werkplek toe gaat. Hij ontwikkelde gereedschappen en zat op de bovenverdieping. De klant vroeg om een bepaald product, Bart gaf er vorm aan en testte het met de mensen op de werkvloer. Hij werkte al 35 jaar voor de firma. Voor hem is het overigens niet thuis stilzitten. Van Genderen: ,,Ik werk nu bij HSV in Ede en ontwikkel producten. Eigenlijk hetzelfde als wat ik hier deed, met veel vrijheid.” Met enige schroom voegt hij er wel aan toe dat hij nu ‘in de piepschuim’ zit.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Ook deze mallen worden naar India versleept. - Martin Brink

En Gerard Zomers? Wat gaat hij doen? Met zijn 62 jaren duurt het nog heel lang voordat Drees bij hem aan de deur klopt. ,,Ik weet het nog niet. In ieder geval geen functie als plantmanager meer in een beursgenoteerd bedrijf. Dan gaat het alleen om winst maken. Ik laat mij omscholen naar een coördinerende functie.” 

Het afvloeien gebeurde in nauw overleg tussen vakbonden en directie. De regelingen zijn prima. Eind oktober moet alles veegschoon worden opgeleverd aan de gemeente. De grote hal wordt afgebroken. Volgens Zomers hoeft de bodem niet of weinig gesaneerd te worden. Dit is in het verleden al gebeurd. ,,Aan de andere zijde wil de gemeente een hal laten staan. Daar komen dan kleine bedrijfjes in. Dat is toch wel een mooi vooruitzicht.”

Wat rest zijn foto’s en herinneringen. ,,We hebben een app-groep met zo’n tien collega’s en we hebben afgesproken om één of twee keer per jaar samen te komen.”