Zoektocht naar vliegtuigcrash bij Veenendaal met gedenkteken als doel

VEENENDAAL Dick Nap zoekt alles uit over de Buurtsteeg, nu de Buurtlaan Oost in Veenendaal. Hier is hij geboren en opgegroeid. Het is een zoektocht van jaren én met resultaat! Hij heeft reeds over allerlei onderwerpen een dossier gemaakt. Het is een studie waarin de familie Nap een centrale rol vervult.

door Martin Brink

Wat er precies mee gaat gebeuren, dat weet hij nog niet precies. Een publicatie zou al heel mooi zijn, maar daarvoor ontbreken nog teveel zaken en dan moet het ook nog leesbaar worden gemaakt voor een buitenstaander. Over de Buurtlaan heeft Nap al veel kunnen achterhalen, in archieven maar vooral ook via (oud-)bewoners. Dat is niet vreemd want in het oude stratenplan van Veenendaal is dit, samen met het Benedeneind, één van de oudste wegen van het oude dorp.

DWANGARBEIDERS

Hij onderzocht families, bekeek de oudste inrichting van de weg en wat hier zoal gebeurde tijdens de oorlog. Berucht is de aanleg van tankvallen in het laatste oorlogsjaar toen dwangarbeiders van elders en opgepakte Veenendalers hier in het kader van de organisatie Todt tewerk werden gesteld. Nota bene ook nog onder toezicht van Veenendaalse politiemannen die na de oorlog gewoon weer in politiedienst bleven. Dat leidde soms tot rare situaties: de ooit gedwongen tewerkgestelde kreeg bijvoorbeeld een verkeersboete van de politieman die hem in de oorlog dwong om hier een gracht te graven. Het is een praktijkvoorbeeld, waar binnen Veenendaalse families nóg met verbazing over gesproken wordt.

Dick Nap ontdekte ook dat in deze omgeving een vliegtuigcrash heeft plaatsgevonden. Bij ingewijden misschien overduidelijk maar bij het grote publiek een vrij onbekend gegeven. De crash van de Avro Lancaster-bommenwerper vond plaats in de zeer vroege ochtend van donderdag 22 juni 1944 nabij de Buurtsteeg, op de grens van Gelders Veenendaal en de gemeente Ede, De Klomp. Nu is hier een bedrijventerrein langs de snelweg. Nap heeft zich op dit gegeven gestort.

(de tekst gaat verder onder de foto)

Een Avro Lancaster. - Ron Van Slooten

BOMMENWERPER

Via onder meer onderzoek in het archief in Ede, getuigen en met hulp van de studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 heeft hij veel kunnen achterhalen. Hij reconstrueerde op die manier het volgende verhaal. Op woensdag 21 juni 1944 vertrekt om 23.06 uur vanaf de Engelse vliegbasis Bardney, van de Royal Air Force (RAF), een Lancaster bommenwerper ME 704 met als doel om de synthetische oliefabriek in Solven Buer in Duitsland te bombarderen. De bommenwerper maakt deel uit van een strijdmacht van 132 vliegtuigen. Aan boord van de bommenwerper ME 704 bevinden zich zeven bemanningsleden, onder commando van de 24-jarige piloot en vlucht-officier Lorne Sinclair McMurchy. De missie wordt gehinderd door bewolking boven het doel. Hierdoor moeten ze zonder nauwkeurige plaatsmarkeringen bombarderen.

CRASH IN GELDERS VEENENDAAL

Dat is de reden dat niet alle bommen worden gelost. Rapporten melden wel schade aan de olieraffinaderij en een productieverlies van twintig procent. Het is inmiddels donderdag 22 juni rond 01.00 uur in de nacht als de bommenwerper over Arnhem weer terug naar Engeland vliegt. Tussen Arnhem en Ede krijgt Hauptman Ernst Wilhelm Modrow die patrouilleert boven het gebied met zijn nachtjager een Heinkel He 219 A1, de Lancaster in zicht. De Duitser zet al schietend de aanval in met als gevolg dat boven Ede de Lancaster dusdanig wordt beschadigd dat piloot McMurchy besluit om een noodlanding te maken. Het toestel is namelijk dusdanig aangeschoten dat motoren uitvallen en de Lancaster in een duikvlucht naar beneden stort. Wel lukt het vier bemanningsleden om het vliegtuig met hun parachutes te verlaten. Het vliegtuig crasht vervolgens met hoge snelheid rond 01.30 uur in Gelders Veenendaal in het landelijke gebied Buurtsteeg (nu Buurtlaan Oost), Boveneindsepad (nu Stationsweg/Veenendaalseweg) en de Griftweg aan De Klomp. Een groot gedeelte van het vliegtuig ligt ten zuiden van het Hazepad (nu de A12), toen de Polderweg.

(de tekst gaat verder onder de foto)

De cashplaats bovenin, naast de snelweg. - Google Earth

OVERLEVEN MET SUIKERBIETEN

Brokstukken liggen verspreid in het gebied. De Duitsers zijn snel ter plaatse en bergen twee lichamen van piloot McMurchy en de boordschutter Philip Bowen-Chennell. Het derde lichaam van Redshaw wordt nog niet gevonden. Dit wordt pas op dinsdag 15 augustus 1944 omstreeks 10.00 uur door een boer aangetroffen bij het dorsen van zijn perceel haver. De drie liggen op verschillende begraafplaatsen: McMurchey werd herbegraven op de Canadese oorlogsbegraafplaats in Groesbeek, sergeant Bowen-Chennell ligt op de algemene begraafplaats in Ede en sergeant D.A. Redshaw in Amersfoort. Van de vier bemanningsleden die met hun parachutes het vliegtuig konden verlaten werden er drie Berry, Shepphard en Hardie op de locatie gelijk gearresteerd door de Duitsers. Bill Glew wist zich te verstoppen in de buurt en kon zich, volgens zijn eigen verslag, een paar nachten schuilhouden. Hij hield zich in leven door suikerbieten te eten die op het land waren achtergelaten. Na een paar dagen werd hij, toen het in het gebied wat rustiger was geworden met Duitse bewakers, gevonden door een boer die lid was van het verzet.

MONUMENT

Dick Nap heeft een missie. Hij zegt: ,,Omdat het dit jaar tachtig jaar geleden is dat het vliegtuig crashte, wil ik graag in contact komen met mensen die zich iets hiervan kunnen herinneren of er iets over gehoord hebben. Het uiteindelijke doel is om een soort van monument te plaatsen ter hoogte van de crashplek.” Wie meer weet of hem van advies kan zijn: info@dicknap.nl