Woorden doen ertoe

12 mei 2026 om 07:27

Als burgemeester spreek ik ieder jaar bij de herdenking op 4 mei. Dit jaar raakte het thema mij in het bijzonder: De geschiedenis begrijpen. Want herdenken vraagt om meer dan stilstaan bij wat was. Het vraagt dat we onder ogen zien hoe het ooit zover kon komen. Ik kreeg veel reacties en daarom geef ik hier een samenvatting.

Hoe kon een samenleving die zichzelf als beschaafd zag, afglijden naar uitsluiting, vervolging en uiteindelijk vernietiging? Dat ging niet van de ene op de andere dag. Het begon klein. Met woorden die mensen hun waardigheid ontnamen. Met het langzaam verschuiven van grenzen. Met een meerderheid die zweeg.

Tachtig jaar later leven we in een andere tijd, maar niet in een andere werkelijkheid. De geschiedenis herhaalt zich niet letterlijk, maar de mechanismen zijn er nog steeds. We zien ze terug in oorlogen, in polarisatie, in het wegzetten van groepen mensen om wie ze zijn of wat ze geloven. Soms dichtbij, soms ver weg, maar altijd herkenbaar.

Daarom is de vraag niet wat wij toen zouden hebben gedaan. Die vraag stelt ons gerust, omdat hij ons op afstand houdt. De echte vraag is ongemakkelijker en urgenter: wat doen wij nú?

Vrede begint niet op wereldniveau, maar in het klein. In onze straten, onze wijken, onze gesprekken. In het groeten van iemand die anders is dan wij. In het uitspreken als iemand wordt buitengesloten. In het simpele, maar moedige gebaar om te zeggen: dit klopt niet.

De mensen die wij herdenken, leefden in een tijd waarin dat soort kleine daden vaak niet meer mogelijk waren. Wij leven in een tijd waarin ze er nog toe doen. Juist daarom dragen wij verantwoordelijkheid.

Want laten we helder zijn: de zorgen zijn reëel. We horen opnieuw taal die uitsluit en ontmenselijkt. Of het nu gaat om antisemitisme, moslimhaat of andere vormen van discriminatie; het wordt soms gebracht als ‘een mening’, alsof het normaal is.

Maar dat is het niet! Woorden doen ertoe. Ze vormen de voedingsbodem voor daden.

Wie de geschiedenis begrijpt, weet dat zwijgen geen optie is. Democratie en vrijheid vragen om betrokkenheid. Om mensen die opstaan en die waarden verdedigen; ook als het ongemakkelijk is en het je misschien wat kost.

Zo eren we niet alleen het verleden, maar beschermen we ook onze toekomst.

Doe je mee?