'Want anders krijgen we straf'
28 april 2026 om 08:04Veenendaal herbergt veertien Stolpersteine
VEENENDAAL Stolpersteine: in Veenendaal liggen er momenteel veertien. Het zijn kleine messing struikelstenen/plaquettes die in de stoep worden gelegd voor huizen waar tijdens de Tweede Wereldoorlog mensen zijn weggevoerd en vermoord. Vier van deze Stolpersteine zijn voor Veronie van Essen, haar zus en haar ouders. Tijdens de meidagen maakt menig inwoner van Veenendaal een wandeling langs de veertien stolpersteine.
Veronie stond in 1941 als vrolijk 13-jarig meisje op een klassenfoto. Ze zat in de tweede klas van de ULO aan de Kerkewijk. Die school was vlakbij haar huis, want ze woonde met haar ouders en zus Elly op de Kanaalweg. Het ging goed met haar op school. Wellicht had ze al een idee over wat ze later wilde worden, maar misschien was dat toen nog te ver weg en was ze meer bezig met het leuke schoolleven en vriendinnen. Met ingang van 1 september 1941 mocht Veronie echter niet meer naar school. Niet vanwege haar gedrag of omdat haar leerprestaties onvoldoende waren, maar omdat ze Joods was.
Op 1 september 1941 verbood de Duitse bezetter Joodse leerlingen om naar een niet-Joodse school te gaan. De schooldirecteur van de ULO was het daar absoluut niet mee eens, maar werd onder druk gezet. Aanvankelijk gaf hij Veronie nog bijles. Toen dat ook niet meer mogelijk was, zat Veronie eenzaam thuis op de Kanaalweg en zag elke dag haar vroegere klasgenootjes voorbij haar huis naar school gaan.
GELE STER De vrijheid van Joodse mensen werd steeds verder beperkt. In juni 1941 verschenen er overal in het land bij sportvelden, parken, zwembaden, theaters en alle andere openbare gelegenheden bordjes met het opschrift ‘Verboden voor Joden'. In mei 1942 moest Veronie op al haar kleding een grote gele Davidster naaien. Toen ze haar vroegere klasgenootje Annie tegenkwam, zei ze dat ze dat rare ding niet af durfde te doen. ,,Want anders krijgen we straf".
Vele Joden werden opgepakt en gedeporteerd naar Westerbork en daarna naar de vernietigingskampen. Op 30 juli 1943 was het ook zo ver voor Veronie, haar ouders en zus. Ze werden alle vier vermoord in Auschwitz. Veronie was toen, evenals Anne Frank, 15 jaar. 102.000 Nederlandse Joden, Sinti en Roma werden vermoord.
NAMEN NIET VERGETEN De Duitse kunstenaar Gunter Demnig vond dat de namen van zijn in de oorlog vermoorde landgenoten niet mochten worden vergeten. Hij ging in 1992 voor het eerst Stolpersteine (struikelstenen) maken. Op de Stolperstein staat de naam, het geboortejaar, datum en plaats van deportatie en datum en plaats van overlijden. Dit project van Demnig groeit nog steeds. In 31 Europese landen liggen nu, 34 jaar later, al 116.000 Stolpersteine.
De werkgroep ‘Stolpersteine' van de Historische Vereniging Oud Veenendaal heeft als opdracht te onderzoeken of er nog meer geplaatst moeten worden. Ze liggen nu op zeven adressen: Hoofdstraat 42, 53 en 100, Prins Bernhardlaan 178, Julianastraat 11, Kanaalweg 14 en Kerkewijk 152.