'De mythe van de [capitulatie]'
Een reconstructie van gebeurtenissen die hebben geleid tot de bevrijding van Nederland
21 april 2026 om 12:51Langs de Nude bij Rhenen kwam voedselhulp voor het westen op gang Tot zo'n twintig jaar geleden waren velen er nog van overtuigd dat in Wageningen op 5 mei 1945 de capitulatie werd ondertekend. Langzaamaan kantelde dat beeld. Weliswaar vonden op die dag de technische uitwerkingen van de capitulatie plaats in Hotel De Wereld, de eigenlijke handtekeningen werden de volgende dag gezet, zeer waarschijnlijk in de naastgelegen aula van de Landbouwhogeschool. Een onderzoeker kwam in die tijd met de hypothese dat de vooraf-besprekingen aan de Nude hadden plaatsgevonden, op grondgebied van Rhenen. Wageninger Wim Huijser heeft samen met zijn stadgenoot Jelle de Gruyter en met de in Wijk bij Duurstede woonachtige historicus Coen Pepplinkhuizen, die de zaak al ruim twintig jaar onderzocht, de kwestie opnieuw tegen het licht gehouden. Onlangs publiceerden ze daar een boek over waarin ook aandacht is voor Operatie Faust, de voedseltransporten naar het westen vanaf (buurtschap) Nude tussen Wageningen en Rhenen. Op woensdag 6 mei vertellen ze er over in de Cultuurfabriek in Veenendaal. Ze worden geïnterviewd door journalist Joni van Essen. Start om 19.30 uur, aanmelden via bibliotheekveenendaal.nl/agenda
Het begon in feite met de uitnodiging begin die maand van rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart aan de Nederlandse topambtenaar Hans Hirschfeld om over voedselhulp aan het hongerende westen te praten. In de gebeurtenissen die in de maanden daarop zouden plaatsvinden, is als uitvloeisel daarop een belangrijke rol voor de regio weggelegd. In feite werd in De Wereld op 5 mei geen echte overgave getekend. De Duitse strijdkrachten in Noordwest-Europa capituleerden namelijk al in de avond van 4 mei en de beslissende handtekening werd gezet in een legertent op de Lüneburger Heide. Twee feiten die hebben gezorgd voor het vertekende beeld dat in Wageningen door de Canadezen de vrede werd afgedwongen. De vele tegenstrijdige verslagen en getuigenverklaringen hebben geleid tot mythevorming en mystificaties. De capitulatie op de Lüneburger Heide gold vanaf 5 mei. In de Wageningse akte van 5 mei staan de regels die de Canadese generaal Foulkes namens de Geallieerden oplegde aan generaloberst Blaskowitz, die aanwezig was namens de Duitse troepen in Nederland. Er staat in aan welke regels de Duitse troepen (en de Geallieerden) zich in Nederland zouden houden.
CAPITULATIE IN RHENEN? In hotel De Wereld in Wageningen werden dus de technische besprekingen over die akte gevoerd. Op het document, dat zich bevindt in het gemeentearchief van Wageningen, staat in het Engels en Duits ‘Wageningen, 5 mei 1945'. De in Duitsland getekende capitulatie was die ochtend om 8.00 uur ingegaan. Na de technische uitwerking werd de akte op 6 mei getekend in de aula van de naastgelegen landbouwhogeschool. Daar was geen media bij aanwezig. In eerste aanleg zou dat gebeuren in Hilversum waar het hoofdkwartier van Blaskowitz was, maar die afspraak werd in de ochtend van 6 mei van geallieerde zijde veranderd. Dat de onderhandelingen in Wageningen plaatsvonden was omdat bij de eerdere onderhandelingen in Achterveld twee Nederlandse voedseldeskundigen aanwezig waren die in Wageningen gestudeerd hadden en het gebied kenden. ,,Wageningen was op dat moment een lege, geëvacueerde stad en daarmee een praktisch decor”, zegt schrijver Wim Huijser die de kwestie al elf jaar lang kritisch onderzoekt.
,,En hoe meer je zoekt, hoe meer tegenstrijdigheden er zijn. Bovendien zijn er veel mythes ontstaan. Nog steeds overigens. Onlangs werden er op een veiling spullen uit de Hooghoudt-fabriek aangeboden. Staat daar een tafel tussen die volgens de omschrijving tijdens de capitulatie gebruikt zou zijn met Chruchill in Wageningen. Dat kan dus helemaal niet. En laatst werden we nog benaderd door iemand uit Oosterbeek die de typemachine zou hebben waarop de capitulatieakte was opgemaakt. We zeiden: type alle letters op een vel, dan kunnen we dat vergelijken. Toen was het snel duidelijk. Maar ja, als iemand dat eenmaal gelooft, dan gaat het een eigen leven leiden.” Overigens heeft Wim Huijser wel een prikkelende stelling: ,,Op 6 mei was om 15 uur de afspraak in de aula van de Landbouwhogeschool. Om 16 uur was Blaskowitz er nog niet. Generaal Reichelt zegt in een interview in de jaren zeventig dat Blaskowitz en Foulkes elkaar hebben ontmoet in een kapotgeschoten huisje aan de Nude. Maar er waren ook mensen die dachten dat dit gebeurd was in boerderij Noda, op Rhenens grondgebied. Stel dat daar getekend zou zijn, dan had de capitulatie niet in Wageningen plaatsgevonden maar in Rhenen. En gebeurde dat dus niet in Gelderland maar in Utrecht.” Om direct hierna deze zienswijze toch weer onderuit te halen: ,,Zekerheid krijgen we nooit maar ik denk toch dat Wageningen de beste papieren heeft!”
,, Hoe meer je zoekt, hoe meer tegenstrijdigheden
VOEDSEL LANGS NUDE De dagen voorafgaand aan de uitwerking van de capitulatiebespreking vonden onderhandelingen plaats om voedseltransporten mogelijk te maken voor het hongerende westen. Op woensdag 2 mei 1945 werden daartoe in Wageningen de Protocollen van Achterveld ondertekend die in zekere zin de opmaat tot de capitulatiebesprekingen vormden. Zo konden tussen 3 en 12 mei voedseltransporten plaatsvinden, om daarmee het dagelijks rantsoen van inwoners in westelijke steden te verbeteren. Dat gebeurde, hoe opmerkelijk, op dezelfde weg waar vijf jaar daarvoor de grendel naar het westen werd doorbroken door de aanvallende SS-troepen. Nu werd het hongerende westen via dezelfde weg voorzien van pakketten voedsel die afkomstig waren uit Engeland en waren opgeslagen in depots in Ede (bij de Enkafabriek) en in Nijmegen. Aan de Nude, de weg in grensgebied van Rhenen en Wageningen, stond het in die dagen vol met pakketten. Het diende als overslagpunt. Bij boerderij Noda aan de Rhenense Nude was provisorisch een soort van kantine ingericht. Onderaan de Grebbeberg was een wegversperring, waarvan de stalen draden waren neergelaten. Daarna reden de vrachtwagens (in totaal ging het om 360 vrachtwagens die door de geallieerden ter beschikking waren gesteld) naar de pakketten.
NIEMANDSLAND De voedseltransporten bij Rhenen hebben grote impact gehad op het hongerende westen; ze overtroffen daarmee het rendement van de bommenwerpers die in die tijd ook voedsel dropten tijdens Operatie Manna in het westen. Dat het cruciaal was bewijst ook de indruk van kunstenaar Augustinus van der Linde uit 1945 die hij maakte voor een breed verspreide map met daarin achttien afbeeldingen over de hongerwinter van 1944/1945. Zijn aquarel van de opgestapelde voedselpakketten langs de Nude kreeg als titel mee ‘Redding in niemandsland. Rhenen-Wageningen'.
w [Lees het complete artikel op DeRijnpost.nl
