Kleinzoon krijgt na 83 jaar opa’s verloren brief terug

15 juni 2024 om 07:24 Historie

RHENEN Het zou een prachtige aflevering van ‘All You Need Is Love’ kunnen vullen. Een soldaat verliest een liefdesbrief van zijn vriendin als hij in krijgsgevangenschap gaat op de Grebbeberg in mei 1940. Een ordonnans raapt hem op en bewaart hem, vastbesloten de brief aan de geadresseerde te geven.

door Marco Diepeveen

Dankzij contacten via de site www.grebbeberg.nl van Stichting De Greb komt de brief pas na 83 jaar in handen van de kleinzoon van de hospik. Dat is Tjeerd van der Lijn uit Enschede, genoemd naar zijn uit het Groningse Vlagtwedde afkomstige grootvader Tjeerd Bakker (1915-1994). 

,,Hij was hospitaalsoldaat bij de mitrailleurcompagnie van het 8 Regiment Infanterie, dat de Grebbeberg bij Rhenen verdedigde. Zijn standplaats was een hulppost. Opa viel onder het 1e bataljon van majoor Landzaat, die hij aanvankelijk hooghartig maar later zeer respecteerde en dapper vond toen deze zich dood vocht tegen de Duitse overmacht. In de mobilisatietijd was hij ingekwartierd in de School met den Bijbel in Achterberg en bij de familie Mol aan de Achterbergsestraatweg in Rhenen.”

STAPELS POST OP ZOLDER

Twee jaar geleden ruimde Tjeerd de zolder van zijn ouderlijk huis in Enschede op. Zijn ouders leven nog. ,,Op zolder vond ik stapels post, waaronder uitvoerige correspondentie tussen Tjeerd en mijn oma Neeltje Metting uit Bellingwolde. En foto’s uit de dienst- en mobilisatietijd, zoals van de inkwartieringsadressen. Hierdoor werd mijn interesse in opa’s verleden behoorlijk aangewakkerd.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Hospitaalsoldaat Tjeerd Bakker die op de Grebbeberg een brief verloor. - Familiearchief

Verder speurend belandde hij op de website van Stichting De Greb. ,,Tot mijn stomme verbazing vond ik daar een gescande brief van mijn oma gericht aan mijn opa, van een paar dagen voor de Duitse inval. Ze schrijft onder andere over een bezoek aan de revue van Snip en Snap en dat Piet Muijselaar (Snip) erg veel op Tjeerd lijkt.”

WENS IN VERVULLING

Soldaat Theo Vogelpoel zocht op 13 mei naar twee vermiste verkenners in de verlaten Nederlandse stellingen. Van een gesneuvelde Duitser nam hij een liefdesbrief mee, alsook de bewuste en achtergelaten brief van Tjeerd. Bij zijn meerdere deed Theo pogingen om te achterhalen of Tjeerd nog in leven was en zo niet, of er dan contact met de nabestaanden kon worden gelegd. Uiteindelijk was het Theo’s dochter Helen die de bewaarde brief in januari 2023 naar Tjeerds kleinzoon opstuurde, waarmee de wens van haar vader toch nog in vervulling ging.

(de tekst gaat onder de foto verder)

Bij de familie Mol in Rhenen aan de Achterbergestraatweg. - Familiearchief

Voor zover bekend is het (nog) niet gelukt om familie van de Duitse militair te achterhalen. Deze Gerhard Haack ligt begraven op de Duitse oorlogsbegraafplaats in het Limburgse Ysselsteyn.

In de middag van 10 mei - de dag van de Duitse inval en een dag voor zijn 25ste verjaardag - stuurde Tjeerd nog een briefkaart vanuit Rhenen. ,,Met mij hier alles wel, en hoop bij jullie hetzelfde. Wat is het een toestand hè, nu ja, toch niets aan te doen. Ik heb zoo als morgen ook geen mooie verjaardag maar afijn, dit alles moest er maar op aan hè. Maak jullie maar niet ongerust hoor, zal allemaal wel loslopen.”

GEVAARLIJKE KLUS

Tjeerd van der Lijn: ,,Over de strijd deelde mijn opa nauwelijks iets mee. Wel dat er behoorlijk wat jongens zijn gesneuveld. Als ziekenverzorger zal hij best veel gewonden hebben verzorgd en vervoerd, wat een gevaarlijke klus was. Ik vond een uitnodiging en een groepsfoto van een reünie in 1942, in het noodgebouw van het verwoeste hotel De Grebbeberg. Ze waren met vijftien man, NSB-veteranen waren niet uitgenodigd.” 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Gemobiliseerd in Rhenen of Achterberg (midden Tjeerd Bakker). - Familiearchief

Dat laatste gebeurde overigens bij elke soldatenreünie. Ook in Veenendaal waren er verschillende bijeenkomsten, waaronder die van de officieren die bijeen kwamen in hotel De Haas op de Markt, hun voormalige regimementsbureau. Twee officieren werden geweerd. Ze waren lid geworden van de NSB. Overigens: op dat moment mochten nog bijeenkomsten van de ‘oude kameraden’ gehouden worden. Later verbood de bezetter dat, bang dat het een bron van verzet zou worden.

IN HET VERZET

Na de Slag om de Grebbeberg werd slagerszoon Tjeerd Bakker als krijgsgevangene afgevoerd naar kamp Neubrandenburg Stalag II-A in Mecklenburg. Als arbeidsinzet moest hij werken op een staatsboerderij. Juli 1940 volgde terugkeer naar huis. Het Duitse militaire gezag stelde in 1943 geneeskundige troepen vrij van terugkeer in krijgsgevangenschap. In dat jaar trouwden Tjeerds opa en oma. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

De verlovingsfoto van Tjeerd Bakker met Neeltje Metting. - Familiearchief

,,Op aandringen van een politieagent rolde opa in het verzet. Als voedselcommissaris was hij betrokken bij de voedselvoorziening in noordoost-Groningen. Dat gaf hem enige speelruimte om bonkaarten te verstrekken aan onderduikers en te zorgen voor onderduikadressen. Bij zijn ouders waren onderduikers in huis. Aan het gewapend verzet heeft-ie niet deelgenomen.” 

Vlak voor de bevrijding fungeerde Neeltje als tolk voor de geallieerden. Doordat ze enkele jaren HBS had genoten, kon ze redelijk goed Engels. Na de oorlog tot aan zijn pensioen werkte Tjeerd in het gevangeniswezen, onder andere in de Penitentiaire Inrichting Vught en de Van Mesdagkliniek in Groningen. Door een noodlottig verkeersongeval kwamen Tjeerd en Neeltje op kerstavond 1994 om het leven, op weg naar familievisite. Tjeerd was toen 79, zijn vrouw 80 jaar. 

(de tekst gaat onder de foto verder)

Minister de Jonge ontmoette tijdens een werkbezoek nabestaanden van Tjeerd Bakker. - Familiearchief

ERKENNING

,,Met het terugkrijgen van de brief was opa’s oorlogsverhaal nog niet afgelopen. Joost Bruinsma van Stichting De Greb zorgde ervoor dat Tjeerd postuum het Mobilisatie-Oorlogskruis en het Herinneringsinsigne Binnenlandse Strijdkrachten 1944-1945 ontving. Dat gebeurde op 28 februari op de Korporaal Van Oudheusdenkazerne in Hilversum, waar het opleidings- en trainingscentrum van het Regiment Geneeskundige Troepen is gevestigd. We beschouwen ze als erkenning voor opa’s verdiensten in de oorlogsjaren.”