Deel Ritmeester [monument maar hal uit 1957 mag weg]

12 september 2023 om 11:58

Architect Johan Huibers is Veenendaler, liefhebber van monumenten en van de Veenendaalse geschiedenis. Hij kon in 1989 het voorste deel langs de Kerkewijk van Ritmeester kopen en heeft jaren gedroomd van wat nog meer mogelijk is rondom dit terrein. 

,,Nu 34 jaar later in 2023, doet zich de mogelijkheid voor dat de kopende partij van het Ritmeestercomplex mij de gelegenheid biedt om ook het vooroorlogse deel te verwerven met de bedoeling om het in oude luister te herstellen. Het is het, monumentaal bezien, meest waardevolle gebouwenensemble wat de historie van het sigaren maken zichtbaar maakt. Het weerspiegelt het echte tijdsbeeld van toen!’’

De daarachter gelegen fabriekshal van 1957/1958 (bouw en oplevering) hoeft Veenendaal voor hem niet aan te wijzen als gemeentelijk monument. Deze laten staan maakt het onmogelijk de andere monumenten te herstellen en te kunnen bewonderen met een wandelgebied er omheen. Er zijn ideeën om een plein in te richten en de contouren van het hal daar zichtbaar te maken.

RONDLEIDING Ook Geurt Valkenburg, oud-directeur van de Ritmeester, sprak als betrokken en verontruste inwoner in. De gebouwen uit 1925 en 1933 zijn voor hem duidelijk een monument. De productiehal uit 1957/1958 ziet hij als een blokkade. Deze ontneemt het zicht op de oudere delen van de Ritmeester en de hal laten staan zal naar verwachting resulteren in verloedering en vandalisme.
Een week eerder leidde hij op verzoek van monumentenwethouder Engbert Stroobosscher nog belangstellende raadsleden in het complex rond om hen te overtuigen dat behoud zinloos zou zijn. De hal wordt door een grote wand doorsneden. Dat komt omdat in het ene deel machines stonden waarbij veel stof vrijkwam. Het andere deel was de Ringerij en verpakkingsafdeling. Daar moest het schoon zijn. In 2005 werd de fabriek gesloten en verdween de productie uit Veenendaal. Laten staan zou zo'n vijftig woningen schelen. Woningen die Veenendaal hard nodig heeft.

SPECIFIEKE STAALCONSTRUCTIE De Historische Vereniging Oud Veenendaal (HVOV) had toch graag dat het college haar advies en die van de organisatie MooiSticht opvolgt en deze hal behoudt. Voorzitter Bert van den Bos: ,,Met name de specifieke staalconstructie is kenmerkend met de daarbij behorende lichtstraten, sheddaken, die kenmerkend zijn voor historische hallenbouw. Wij voegen daar nog aan toe dat opvalt dat het sheddak op de Ritmeesterhal uit 1958 uniek is in zijn soort vanwege de overhellende nokpunten. De Bataks op Sumatra bouwden huizen met een typisch overhellende nokpunt.
Ritmeester importeerde de meeste tabak uit Indonesië. Dit zou eens de inspiratie kunnen zijn geweest voor het sheddak van de Ritmeesterhal uit 1958." Deze zaagtanddaken kwamen overigens al in het midden van de zeventiende eeuw voor. Volgens de HVOV was er tevens een plan voor woningen waarbij in de hal loftwoningen kunnen komen. Bert van den Bos pleitte niet nog eens de fout te begaan dit unieke voorbeeld van industrieel erfgoed te laten slopen, en dus het complex met de hal uit 1957/1958 een gemeentelijk monument te laten worden.
Hij kon zich niet voorstellen dat het advies van de monumentencommissie niet wordt opgevolgd. Dat zou dan volgens hem voor het eerst zijn. In zijn tijd als wethouder heeft hij dat ook nooit meegemaakt.
Wethouder Engbert Stroobosscher liet de raadsleden weten dat er met de woningen, die te bouwen zijn door de hal te slopen, ook een maatschappelijk belang ligt. Het college vindt het een dilemma en wilde voor zij straks de beslissing definitief neemt ook weten hoe de Veenendaalse politiek kijkt naar het ensemble van gebouwen.
\Corné Kelfkens (VVD) kijkt uit naar de bouwplannen op de plek van de hal uit 1958. Robin Palma (D66) vroeg of een deel kan blijven staan en Amir Al Itejawi (PvdA), Iris van de Laar (ProVeenendaal) en Marco van Eckeveld (SGP) zien graag delen creatief ingepast in toekomstige ontwikkelingen.

Bij Annette van Dijk (Lokaal Veenendaal) gaat het dan om karakteristieke elementen van de hal en de sheddaken. Voor GroenLinks gaf Greet Vallée-Quaars aan dat het verhaal van de hal ook op andere manieren te vertellen is. Roelof Mulder (ChristenUnie) laat weten dat Veenendaal een rijke historie heeft, maar weinig monumenten kent. De hal heeft voor hem cultuurhistorische waarde met de illustratie van het opkomende productieproces. Maar kwaliteitsverbetering speelt tevens een rol. Ook hij ziet graag elementen behouden, wellicht zelfs de oude materialen hergebruikt en het behoud van de gehele hal in virtual reality. Het moet volgens hem in ICT-stad Veenendaal mogelijk zijn om het zo te kunnen beleven.
Of: red zo'n stuk met een sheddak en pas dat op een ludieke manier in de nieuwbouw in. ,,Wij zien waarde in de visie van de monumentencommissie. We gaan daarom ook mee in deze visie'', aldus Reinhart van der Borg (CDA). ,,Wonen is belangrijk, maar prettig leven ook. Er is al genoeg gesloopt waar we later spijt van krijgen zoals de VSW-hal. Die wordt nog altijd gemist'', vulde Tilmann van de Loo (SP) aan, die opmerkte nog zelf in de hal te hebben gewerkt. Hij grapte dat de hal alleen al daarom behouden zou moeten blijven. Daarmee kreeg hij de lachers op zijn hand.
Suggesties met minder woningen en een andere invulling van de hal betekent volgens wethouder Engbert Stroobosscher dat er helemaal geen huizen zullen komen. Alle punten die de raadsleden hebben ingebracht, wil hij wel doorspelen naar de eigenaar met als wens een mogelijke inspanningsverplichting. Zoals beeldbepalende kenmerken en elementen van de industriële historie terug laten komen in de openbare ruimte.

ROULINE-FOTO EN MUSEUM Een suggestie was bijvoorbeeld om de beroemde Rouline-foto, waarbij een grote groep in ovaalvorm rond de draaiende camera zit, van het gehele personeel uit midden jaren dertig, in het groot vooraan de weg te plaatsen met daarbij de nodige uitleg. Er stonden niet minder dan vijftienhonderd personen op de plaat! Twee partijen opperden zelfs om het Stadsmuseum Veenendaal naar dit complex te verplaatsen omdat die kampt met chronisch ruimtegebrek. In de raadsvergadering van 14 september komt de 'halkwestie' als hamerstuk op de agenda.
In 2008 waren er ook al inrichtingsplannen. Toen werd het plan Ritmeesterkwartier gelanceerd met zorgwoningen en zelfs een kinderdagverblijf. Dat ging uiteindelijk niet door omdat onderzoek uitwees dat vanwege de gezondheid niet binnen vijftig meter van een elektriciteitsmast gebouwd mocht worden. Pas toen in 2020 duidelijk werd dat de elektriciteit ondergronds zou gaan, opende dat weer mogelijkheden.