Erfgoed komt tot leven op monumentendag in Veenendaal

VEENENDAAL Het warme weer en andere allerhande activiteiten op de sportvelden en de markt weerhielden monumenten minnend Veenendaal niet om zaterdag de deur uit te gaan en weer eens te zien wat Veenendaal op erfgoedgebied te bieden heeft. Het thema van Open Monumentendag 2023 was ‘levend’ erfgoed, en hoewel de ene plek er inderdaad wat levendiger uitzag dan de andere, gaven alle locaties een goed beeld van het levende verleden en de ontwikkeling van Veenendaal.

door Arjan van den Berg

Erfgoed leeft, ook in Veenendaal. Hoe je er ook over denkt, volgens het openingswoord van wethouder Stroobosscher in de oude Ritmeester groeit het dorp toch langzamerhand uit tot een echte stad. De monumenten herinneren aan het verleden, maar ook aan die groei. Door het benoemen van de monumentale waarde, blijven gebouwen bewaard voor de toekomst. ‘Bouwen en bewaren’ is het motto.

De volgende spreekster is architectuur- en monumentenfotograaf Leontine Lamers. Als ze vroeger met haar vader op stap ging, zei hij: ,,Winkels zijn leuk, maar kijk ook eens naar boven, naar de gevels.” Het zaadje was geplant. Inmiddels maakt ze foto’s van monumenten, maar ook van gebouwen in aanbouw om hun ontwikkeling vast te leggen en kinderen later te laten zien hoe de wereld eruitzag toen hun grootouders nog jong waren.

GOEDLACHS

Even later staat het grootste deel van de toehoorders buiten klaar om op ontdekkingstocht te gaan met de vertrouwde gids Jaap Pilon, die enthousiast vertellend de geschiedenis tot leven brengt.

Zoals bij de meer dan honderd jaar oude Brugkerk. In de zaal spelen een organist en een bevlogen improviserende pianist verzoekpsalmen- en gezangen, zoals – over bouwen gesproken – ‘Ik bouw op U’. Thee, koffie en water worden dienstbaar aangeboden met een koekje en een bijzonder goedlachse gastvrouw maakt desgewenst een vriendelijk praatje met – ook desgewenst – veel inhoud en laat zo zien dat geloof heel levend kan zijn en zeker niet alleen tot het verleden behoort.

FANTASIE

Op andere plekken is het nogal rustig, maar de hele oprit naar molen de Vriendschap staat aan weerszijden vol met fietsen. Ondanks de zomerhitte staan de meeste mensen rond 11.00 nog buiten. En dat terwijl een vriendelijke man met muziekdoos en een speelgoedaapje aankomende bezoekers vertelt dat er heel veel te doen is.

Naast de oude ambachten, brengen vandaag vier koren hun repertoire ten gehore, zoals kinderkoor Jedaja. Om 11.00 uur is het de beurt van vrouwenkoor V’Allure die uit volle borst en eenstemmig het aandachtig luisterend publiek meeneemt met monumentale evergreens. Soms met veel inlevingsvermogen en fantasie, zoals ‘California dreamin’’: ‘on such a winter’s day’. Dromen kan en mag altijd, net als dat je op kleine momentjes bedenken: ‘what a wonderful world’, dat daarna wordt ingezet.

AMBACHTELIJK

Bij de deuropening kijkt een vrouw vriendelijk toe over haar uitgestalde haak- en breiwerk, gekleed in passende klederdracht. Op haar vierde begon ze al met haken en vroeg haar moeder of ze ‘een zusje zouden breien’. De ambachten leven nog, in Lunteren, in Barneveld, maar zeker ook hier. Net als de andere beoefenaars hoort ze bij de Edesche folkloregroep Feluwe, die helaas uit een wel steeds ouder en minder gevuld ledenbestand bestaat. Zoals de spinner, die onverstoord en niet door de drukte van het belangstellende publiek gehinderd doorgaat met zijn noeste arbeid. Kinderen kunnen de door de radertjes aangedreven speelgoed zelf oliën of cup cakes maken, terwijl hun ouders wandelen door de geschiedenis van de molen of zich kunnen verwonderen aan de brandschilderingen en verlekkeren aan de honingproducten.

RUST

Op gedenkpark de Oude Begraafplaats zijn de kauwtjes in alle stilte op zoek naar fysiek voedsel, terwijl de wandelaar zijn geest even tot rust kan laten komen. Een bezoeker zegt te kijken of hij zijn voorouders kan vinden. Vrijwilligers vertellen graag meer over de plek, maar gewoon even rustig rondkijken is natuurlijk ook toegestaan.

NIEUW

Het college heeft dit jaar een heel rijtje nieuwe monumenten toegevoegd. De nietsvermoedende waarnemer zal zich soms misschien afvragen of iets die benaming wel waard is, maar voordat een gemeentelijk monument zich echt zo mag noemen, gaat er een heel proces aan vooraf, van de voordracht tot het afwegen van allerlei belangen aan toe.

De winkelstrip aan de Frans Halslaan 26 zal in de toekomst wellicht nog de enige plek zijn met laagbouw. In de Paulus Potterstraat klinkt de stem van een bewoner: ,,Wat leuk, ik woon tegenover een monument”, als hij te horen krijgt dat het – jawel – transformatorhuisje als dusdanig is aangemerkt. Met al die ondergrondse bekabeling zullen de huisjes in de toekomst wellicht inderdaad wel herinneren aan de voltooid verleden tijd.

NIET VERGETEN

Het druk voorbijrijdende verkeer bij station Centrum zou soms bijna kunnen doen vergeten dat er een treffend beeld staat dat herinnert aan de Tweede Wereldoorlog: het Monument voor de Gevallenen. Ook dit beeld is toegevoegd aan de monumentenlijst. Zo is monumentendag 2023 een teken van levend verleden, bewaard voor de toekomst. Opdat we niet vergeten en nu zelfs in de kleinste dingen met vrouwenkoor V’Allure en Louis Armstrong kunnen denken: what a wonderful world.