'Over Kwintelooijen [zeker niet somber gestemd!']
22 augustus 2023 om 14:18Hij draagt de pet van coördinator van de Natuurwerkgroep Kwintelooijen, een groep van zo’n twintig vrijwilligers die opkomen voor de natuur in het gebied tussen Veenendaal en Rhenen dat door recreatie en andere evenementen behoorlijk onder druk staat.
Groeide hij op in een gezin waar de liefde voor de natuur alom tegenwoordig was vragen we in zijn ‘hoofdkwartier' aan de Thijmenstoren in de Grebbestad? Han: ,,In Borne, Overijssel, speelde ik als kind veel in en rond de Deurninger Beek. Mijn vader was erg geïnteresseerd in de natuur en als gezin gingen we vaak op zondag wandelen in de omgeving. Mijn passie voor de natuur heeft me altijd nieuwsgierig gehouden. Niet zo gek dus dat het de basis vormde voor een levenslange fascinatie voor de natuur en legde het de kiem voor een carrière als ecoloog. Als senior ecohydroloog werkte hij bij Alterra in Wageningen en Nieuwegein. ,,Door mijn brede opleiding en opgebouwde ervaring in mijn werk heb ik veel kennis vergaard over de samenhang tussen bodem, hydrologie en vegetatie. Als gepensioneerd ecoloog gebruik ik de vrijkomende tijd niet alleen om te genieten van de natuur maar zet me ook actief in om het draagvlak voor de natuur te vergroten en die ook te behouden zoals hier in Kwintelooijen”, aldus Han die hier op een zaterdagmorgen met een tiental vrijwilligers aan de natuur werkt.
Vanaf 1993 werd de zandafgraving als recreatie- en natuurgebied beheerd door het Recreatieschap Utrechtse Heuvelrug. Vanwege de voorgenomen opheffing van het recreatieschap werd het gebied vanaf 2010 nauwelijks meer beheerd. Dat was reden voor de Werkgroep Milieubeheer Rhenen (WMR) en het IVN Afdeling Veenendaal-Rhenen om de Natuurwerkgroep Kwintelooijen op te richten. Die had tot doel te voorkomen dat het gebied helemaal zou dichtgroeien met berken en bramen. In 2018 werd het recreatieschap opgeheven en is het beheer van het gebied overgenomen door de gemeenten Rhenen en Veenendaal. Han: ,,Samen vormen zij de club Kwintelooijen, maar Rhenen is eindverantwoordelijk. De gemeente wordt geadviseerd door een gebiedsraad waarin verschillende partijen zijn vertegenwoordigd, zoals aanwonenden, landgoedeigenaren en groepen die opkomen voor de natuur in het gebied zoals WMR en IVN. De Gebiedsraad heeft onder meer geadviseerd over de omzetting van de Oude Veensegrindweg naar fietsstraat.”
MOTORCROSS Sinds 2018 wordt het natuurgedeelte in het zomerhalfjaar begraasd door zes Schotse Hereford runderen. En in het voor- en najaar wordt de heide begraasd door een schaapskudde. Dat betekent niet dat de werkzaamheden, kunnen stoppen. Delen van de heide en het plassengebied die zijn dichtgegroeid of dreigen dicht te groeien met berken, elzen, pitrus en bramen worden in de zomer gemaaid en maaisel wordt afgevoerd naar ophaalplekken. En 's winters doen we aan hakhoutbeheer”.
Een andere beheerder is de Motor- en Auto Club Rhenen, de MACRO, die drie keer per jaar het gebied gebruikt voor motorcrosswedstrijden. Voor mensen uit de omgeving een ergernis, maar erger nog voor de dieren die hier hun habitat hebben. Snapt hij de irritatie als natuurliefhebber? ,,Ik snap die irritatie, je zult mij er vanwege de herrie ook niet zien als er gecrost wordt. Maar het gaat hier niet om mijn persoonlijke voorkeur. Als medebeheerder van het gebied probeer ik de vrijwilligers van de MACRO zo ver te krijgen dat ze bij het beheer van het crossbanengebied rekening houden met aanwezige natuurwaarden. Een vijandbeeld helpt niet, we staan niet tegenover elkaar. Samenwerken is en blijft mijn doel”, aldus Han. ,,Met de kenmerkende planten- en diersoorten in Kwintelooijen gaat het goed”, gaat hij verder. ,,We treffen hier zo'n 350 soorten planten aan, tientallen soorten bijen, waarvan er enkele met uitsterven worden bedreigd, 300 à 400 zandhagedissen en als nieuwkomer in het gebied de nachtzwaluw. Deze heeft een karakteristiek ratelend geluid dat van ver is te horen. Het is een warmteminnende soort die zich hier schijnbaar thuis voelt. Vanwege het vogelbroedseizoen stoppen de beheerwerkzaamheden tussen 15 maart en gaan we na 15 juli weer aan de slag. Hoe ons werkterrein er in de toekomst uitziet? Qua inrichting van de natuur proberen we huidige afwisseling aan bos, heide, grasland en water in stand te houden. De rijkdom aan soorten is al erg hoog in Kwintelooijen, de toename in aantal soorten zal dus geleidelijk afnemen. Een uitzondering vormen de bossen, die qua ondergroei nu nog vrij arm zijn. Dat komt omdat bosplanten zich slechts langzaam verspreiden. Verwachting is dat in de komende decennia het aantal bosplanten geleidelijk zal toenemen."
De droogte speelt ook in Kwintelooijen. 2018 was volgens de deskundigen echt een rampjaar. Veel hei en berken gingen verloren. ,,Hoewel het een aanslag was op de natuur, valt de schade nu mee doordat 2021 nat was. En dan zie je toch dat de natuur zich snel herstelt”, aldus de ecohydroloog die er aan toevoegt dat door de opwarming van de aarde wel een verschuiving plaats vindt waardoor het aantal zuidelijke warmteminnende soorten toe neemt ten koste van verdrogingsgevoelige noordelijke soorten. Voor de bezoekers uit beide gemeenten is Kwintelooijen een belangrijk recreatiegebied. Han: ,,Voor Veenendalers sowieso. Zij hebben als wandelgebied alleen Kwintelooijen en Prattenburg terwijl de mensen uit Rhenen meer recreatiekeuze hebben. Een kleinere groep betreft natuurfotografen. Die komen uit het hele land."
PLANNEN RAAD BEDREIGING Het gebied trekt jaarlijks zo'n 200.000 unieke bezoekers, waarvan 70% uit Veenendaal afkomstig is. Daarmee is de druk op het gebied erg groot. ,,Die druk zal verder toenemen met de opening van het nieuwe horecagebouw bij de ingang. Wat betreft de opening waren de schattingen te optimistisch. Was het eerst voorjaar 2023, nu is het einde van de zomer.” Een nieuwe dreiging vormen de plannen van de Rhenense raad om het gebied grenzend aan Kwintelooijen, tussen de Cuneraweg en de Oude Veense Grindweg, te bestemmen voor woningbouw. ,,Dat zal niet alleen een verstorende werking hebben op de natuur, maar is ook strijdig met de inrichting van de Oude Veensegrindweg als fietsstraat. Omdat de provincie aansluiting op de Cuneraweg niet toestaat zullen de nieuwe woningen moeten worden aangesloten op de Oude Veensegrindweg. Waarmee de fietsstraat verandert in een (te smalle) ontsluitingsweg waar fietsers en automobilisten elkaar in de weg zitten. Hopelijk lukt het om de gemeenteraad er van te overtuigen dat dit geen goed plan is. Tot slot: ondanks deze dreiging ben ik in zijn totaliteit zeker niet somber gestemd over de toekomst van Kwintelooijen. Het is in het verleden gelukt om ergere dreiging tegen te gaan, zoals plannen om het gebied te gebruiken als vuilstort of als golfbaan."
Hulp kan de groep altijd gebruiken. Opgave via Han Runhaar, han.runhaar@hetnet.nl.
